Anayasa Mahkemesinde Tedbir Talebi

Tedbir ciddi bir tehlikenin belgelenmesine bağlıdır

Tedbire Bölüm karar verir; resen ya da başvurucunun talebi üzerine (İçtüzük m. 73/1). Başvuru henüz komisyon önündeyken tehlike anlaşılırsa komisyon başvurunun kabul edilebilirliğini derhâl inceler ve tedbir konusu da karara bağlanmak üzere dosyayı Bölüme gönderir (m. 73/2); bu inceleme kabul edilebilirlik yazısında anlatılan ölçütlerle yürür. 5 Ağustos 2025'te yapılan değişiklikle Bölüm Başkanları uygun gördüğünde tedbir kararı elektronik toplantıyla da verilebiliyor; Bölüm kararını gereğinin yapılması için ilgili kişi ve kurumlara bildirir (m. 73/3).

Mahkemenin tedbir taleplerinin değerlendirilmesine ilişkin ilkelerine göre mesai günlerinde saat 16.00'ya kadar Mahkemeye ulaşan talepler aynı gün, 16.00'dan sonra ulaşanlar ertesi gün değerlendirilir. Cuma günleri ile bayram ve yılbaşı tatillerinden önce bu saat 17.00'dir; 17.00'den sonra ulaşan talep, tatilin bitiminden sonraki ilk mesai günü değerlendirilir. Talep ve gerekçesi başvuru formunun tedbire ilişkin bölümüne yazılır; bu bölüm boş bırakılırsa ve resen tedbir verilecek bir durum da yoksa Mahkeme tedbir yönünden değerlendirme yapmaz.

Tehlike belgelenmezse talep Bölüme bile ulaşmaz. Alireza Firouzzare ve Shadi Ghorchian dosyasında komisyon, sınır dışı edilecek başvurucuların yaşamına ya da maddi veya manevi bütünlüğüne yönelik ciddi bir tehlike ortaya çıktığına dair bilgi veya bulgu bulunmadığını belirterek başvurunun tedbir talebi yönünden Bölüme gönderilmesine yer olmadığına karar verdi (§ 6). Başvurucu bu nedenle tehlikeyi soyut bir ifadeyle değil, kendi durumunu gösteren belgeyle anlatır.

Tedbir geçicidir, esas karar altı ay içinde verilir

Mahkeme tedbire karar verirse başvurunun esası hakkındaki kararı en geç altı ay içinde vermek zorundadır; aksi hâlde tedbir kararı kendiliğinden kalkar (6216 sayılı Kanun m. 49/5; İçtüzük m. 73/4). Tedbirin devamına ayrıca karar verilmedikçe, ihlal bulunmadığına ya da başvurunun düştüğüne dair kararla da tedbir kendiliğinden kalkar. Bölüm tedbiri süreli de verebilir: S.A.H.S. dosyasında sınır dışı etme 30 Mart 2020'de geçici süreyle durduruldu, 13 Mayıs 2020'de ise süreli tedbir sonlandırılıp talep reddedildi (§ 3).

Tedbir verilmesi başvurunun sonucunu göstermez. Tedbir verilen dosyalardan Ayşegül Cimilli ve diğerleri yaşam hakkının ihlaliyle, Gülten Önen düşmeyle, Dilek Mutlum ve diğerleri ise başvuru yolları tüketilmediği için kabul edilemezlik kararıyla sonuçlandı.

Sınır dışı etmede koruma idare mahkemesinin kararıyla biter

Yabancı, sınır dışı etme kararına karşı kararın tebliğinden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesine başvurabilir. Rızası olmadıkça dava açma süresi içinde ve yargılama sonuçlanıncaya kadar sınır dışı edilmez; idare mahkemesinin bu konudaki kararı ise kesindir (6458 sayılı Kanun m. 53/3, 21.11.2024 tarihli 7533 sayılı Kanunla değişik). Kanundaki durdurma etkisi böylece idare mahkemesinin kararıyla sona erer. Ret kararından sonra kişiyi Anayasa Mahkemesi aşamasında koruyan şey, tedbir kararıdır.

Mahkemenin yayımlanmış kararları arasında en sık görülen tedbir de budur: Bölüm, İçtüzük m. 73 uyarınca sınır dışı etme işleminin tedbiren durdurulmasına karar verir. Bahareh Mohammadtaghipoorgoldooz dosyasında Bölüm bu kararı başvurunun yapıldığı gün verdi; ancak idari gözetim altındaki başvurucu aynı gün saat 13.00'te kalkan uçakla ülkesine gönderildi (§§ 3, 48). Mahkeme 8 Nisan 2026'da, idarenin sınır dışı etme sürecini başvurucunun bireysel başvuru hakkını gözetmeden özensiz ve alelacele yürüttüğünü ve tedbir kararının bu yüzden uygulanamadığını belirterek Anayasa'nın 148. maddesindeki bireysel başvuru hakkının ihlal edildiğine karar verdi (§§ 49–50).

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin Kural 39 uyarınca uyguladığı geçici tedbir AİHM'de geçici tedbir yazısında anlatılıyor. Sınır dışı etme ve idari gözetim şikâyetlerinde Mahkemenin verdiği ihlal ve ret kararları AYM İçtihat Atlası'nın sınır dışı etme sayfasında toplu olarak yer alıyor.

Hayati ilacın bedeli derhâl ve şartsız ödenir

İlaç dosyalarında başvurucu çoğu zaman önce iş mahkemesinden veya idare mahkemesinden ihtiyati tedbir ya da yürütmenin durdurulması kararı almış, Sosyal Güvenlik Kurumu ise ilacı temin etmemişti. Ayşegül Cimilli ve diğerleri dosyasında Mahkeme 21 Haziran 2021'de, iş mahkemesinin ilacın temin edilmemesi hâlinde telafisi güç zararların doğacağını belirttiği ihtiyati tedbir kararını esas aldı. İlaç bedelinin önce başvurucu tarafından ödenip sonra belgelerle geri istenmesi uygulamasının tedbiri imkânsız hâle getirebileceğini değerlendirdi ve bedelin, tedaviyi engelleyecek bir şarta bağlanmadan derhâl ödenmesine karar verdi (§ 16). Kurum bir hafta sonra 15.000 TL'lik ilaç bedelini ödediğini bildirdi (§ 17).

Mahkeme benzer kararlarda ödemenin doğrudan ilacı ithal etmeye yetkili kuruluşa yapılmasına hükmetti (Gülten Önen, § 16). Ömer Faruk Arınç dosyasında idare mahkemesinin yürütmeyi durdurma kararına rağmen temin edilmeyen ilacın bedelinin ödenmesine 11 Şubat 2022'de tedbiren karar verildi (§ 15). Kişi bu nedenle Anayasa Mahkemesine gelmeden önce derece mahkemesinden aldığı tedbir veya yürütmeyi durdurma kararını ve kurumun uygulamadığını gösteren yazıyı başvurusuna ekler.

Ağır hasta tutuklu için Mahkeme tedaviye yönelik tedbir veriyor

Dilek Mutlum ve diğerleri dosyasında Mahkeme 30 Eylül 2022'de yoğun bakımdaki başvurucunun tahliye talebini reddetti; yaşamının ve maddi ve manevi bütünlüğünün korunması için uygun bir sağlık kuruluşunda tedavisinin sürdürülmesine, güvenlik koşulları gözetilerek aile bireyleriyle görüşmesinin sağlanmasına ve yanında refakatçi bulundurulmasına karar verdi (§ 10).

L.M. ve diğerleri dosyasında hükümlünün tahliye talebi, infazın yaşamı için tehlike yaratacağına dair makul delil bulunmadığı için reddedildi. Mahkeme yine de sağlık kurulu raporunun, infazın resmî sağlık kuruluşlarının hükümlülere ayrılan bölümlerinde sürdürülmesini öngördüğünü, buna rağmen başvurucunun ceza infaz kurumunda tutulduğunu belirledi ve savcılık ile infaz kurumunun gerekli bütün tedbirleri almasına karar verdi (§ 11). Talebin dayanağı bu nedenle sağlık kurulu raporu ve raporun uygulanıp uygulanmadığını gösteren kayıtlardır. Hasta mahpusların esas incelemedeki şikâyetleri hasta ve engelli mahpuslar sayfasında inceleniyor.

Çocuğun yurt dışına iadesi bilgi toplanana kadar durdurulabilir

Ş.G. dosyasında Mahkeme 30 Nisan 2025'te, 8 ve 9 yaşlarındaki iki kız çocuğunun Hollanda'ya iade edilmesi hâlinde yaşamlarına ya da maddi veya manevi bütünlüklerine yönelik ciddi bir tehlike bulunup bulunmadığını değerlendirmek için ek bilgi ve belgeye ihtiyaç olduğunu, bu araştırma sürerken iadenin gerçekleşmesinin telafisi imkânsız sonuçlar doğurabileceğini belirtti. İade kararını yeni bir karar verilinceye kadar geçici olarak durdurdu (§ 17). Başvuru 4 Mart 2026'da özel hayata ve aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiği kararıyla sonuçlandı. Çocuk iadesi ve velayet şikâyetlerindeki diğer kararlar velayet ve çocuk iadesi sayfasında.