13 Yaş ve 8. Sınıf Aşısı Zorunlu mu? Ergen Aşıyı Kendisi Reddedebilir mi, Veli İzni Gerekir mi?

13 yaş ve 8. sınıf aşısı

Sağlık Bakanlığının 2026 aşı takviminde 13 yaş için Td pekiştirme dozu yer alır. Bakanlığın broşürüne göre 1 Temmuz 2020'den itibaren eskiden 1. ve 8. sınıf öğrencilerine okulda uygulanan aşılar aile sağlığı merkezlerinde yapılıyor; 13 yaşındaki çocuğun Td aşısı da aile sağlığı merkezinde uygulanıyor. Sorgularda "8. sınıf aşısı" diye geçen aşı budur.

Bu aşıyı zorunlu kılan bir kanun hükmü yok. Anayasa Mahkemesi, çiçek aşısı dışında genel ve zorunlu aşı uygulamasına dayanak olacak bir kanun hükmü bulunmadığını tespit etti (Muhammed Ali Bayram, B. No: 2014/4077, 29.6.2016, § 79). Aşının yapılmaması okul kaydını da etkilemez: aşısız çocuğun okul kaydı. Meclisteki zorunlu aşı teklifi 18 yaşından küçük herkesi kapsıyor, ama kanunlaşmadı: zorunlu aşı yasası.

Karar kimin? Veli izni ve çocuğun görüşü

• Veli izni. Hasta Hakları Yönetmeliği'ne göre hasta küçükse tıbbi müdahale için velisinden izin alınır. Velinin bulunmadığı ya da hazır bulunamadığı hâllerde bu şart aranmaz (m. 24). Velinin reddi, Yönetmelik'in 25. maddesine göre yazılı belgeyle kayda geçer (aşı reddi formu).
• Çocuğun katılımı. Aynı madde, kanuni temsilcinin rızasının yeterli olduğu hâllerde dahi küçüğün, anlatılanları anlayabileceği ölçüde dinlenerek bilgilendirme sürecine ve tedavisine ilişkin kararlara mümkün olduğunca katılmasını öngörür (m. 24).
• Biyotıp Sözleşmesi. Türkiye'nin 5013 sayılı Kanunla onayladığı İnsan Hakları ve Biyotıp Sözleşmesi'ne göre sağlık alanındaki müdahale kişinin özgür ve bilgilendirilmiş muvafakatinden sonra yapılır (m. 5). Kanuna göre muvafakat verme yeteneği bulunmayan küçüğe ancak temsilcisinin ya da kanunun belirlediği makam, kişi veya kuruluşun izniyle müdahale edilir; küçüğün görüşü, yaşı ve olgunluk derecesiyle orantılı biçimde, giderek daha belirleyici bir etken olarak göz önüne alınır (m. 6/2).
• Türk Medeni Kanunu. Ana ve baba, olgunluğu ölçüsünde çocuğa hayatını düzenleme olanağı tanır ve önemli konularda olabildiğince onun düşüncesini göz önünde tutar (TMK m. 339/3).

Çocuk ve veli farklı düşünürse

• Çocuk istiyor, veli reddediyor. Yönetmelik veli iznini arar; veli izin vermediği hâlde müdahale tıbben gerekliyse müdahale Türk Medeni Kanunu'nun 346. maddesine göre mahkeme kararına bağlıdır (Hasta Hakları Yönetmeliği m. 24). Hâkim, çocuğun menfaati ve gelişmesi tehlikeye düşmüşse uygun önlemi alır (TMK m. 346). Velayet ve çocuğun korunmasına ilişkin işlere aile mahkemesi bakar; Yargıtay idrak çağındaki çocuğun bu davalarda bizzat dinlenmesini arar (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 12.12.2017, E.2016/8853, K.2017/14412). Aşı için verilen tedbirlerde Anayasa Mahkemesinin kanuni dayanak tespiti ve itiraz yolu: sağlık tedbiri ve itiraz.
• Veli istiyor, çocuk reddediyor. Mevzuat, veli izin verdiği hâlde ayırt etme gücüne sahip bir ergenin açıkça reddettiği aşının yapılıp yapılmayacağını ayrıca düzenlemez. Hekim kararı verirken Yönetmelik'teki katılım şartını ve Sözleşme'nin yaş ve olgunlukla artan ağırlık kuralını uygular; ergen ne kadar büyük ve olgunsa görüşü o kadar ağır basar.
• Anne ve baba anlaşamıyorsa. Bu ayrı bir uyuşmazlıktır: anne baba aşı anlaşmazlığı.

e-Nabız ve 18 yaş

Ebeveynler çocuklarına ilişkin sağlık kayıtlarına herhangi bir onaya ihtiyaç duymadan e-Nabız üzerinden erişir; ayırt etme gücüne sahip çocuk ise sağlık geçmişine ebeveynlerinin erişimini e-Nabız üzerinden izne bağlayabilir (Kişisel Sağlık Verileri Hakkında Yönetmelik m. 8/1). Aşı kaydı ve düzeltilmesi: aşı kartı ve aşı kaydı.

Erginlik on sekiz yaşın doldurulmasıyla başlar; evlenme de kişiyi ergin kılar (TMK m. 11). Ergin kişi aşı kararını kendisi verir ve kanunen zorunlu olan hâller dışında önerilen aşıyı reddedebilir: yetişkinler için aşı zorunlu mu.