13 yaşında (eskiden 8. sınıfta) yapılan Td aşısı, yani halk arasında "tetanoz aşısı" diye bilinen tetanos-difteri pekiştirme dozu, zorunlu değildir. 8.11.2026 itibarıyla yapılmamasına ceza ya da idari para cezası bağlayan bir kanun yok ve okul kaydı etkilenmez; aşı 1 Temmuz 2020'den bu yana aile sağlığı merkezinde, velinin izniyle yapılır ve 13 yaşta yapılmayan doz sonra da tamamlanır. Karar kural olarak velinindir, ama ergenin görüşü yok sayılamaz: Hasta Hakları Yönetmeliği çocuğun bilgilendirilmesini ve karara katılmasını ister, Biyotıp Sözleşmesi de küçüğün görüşünü yaşı ve olgunluğu arttıkça daha belirleyici sayar.
13 yaş ve 8. sınıf tetanoz (Td) aşısı
Sağlık Bakanlığının 2026 aşı takviminde 13 yaş için Td pekiştirme dozu yer alır; takvimdeki Td, erişkin tipi tetanos-difteri aşısıdır. Bakanlığın broşürüne göre 1 Temmuz 2020'den itibaren eskiden 1. ve 8. sınıf öğrencilerine okulda uygulanan aşılar aile sağlığı merkezlerinde yapılıyor; 13 yaşındaki çocuğun Td aşısı da aile sağlığı merkezinde uygulanıyor. Sorgularda "8. sınıf aşısı" diye geçen aşı budur.
Aşı portalında "Çocukluk dönemi aşı takvimi değişti!" başlığıyla duran bu broşür 2020 tarihlidir; okul aşılarının aile sağlığı merkezine taşınmasını ve 13 yaşındaki çocuğun Td aşısının orada yapılacağını anlatır. Takvim en son 1 Eylül 2026'da güncellendi: bu güncelleme suçiçeği aşısına 4 yaşında ikinci doz ekledi, 13 yaştaki Td dozu takvimde aynen duruyor (Bakanlığın duyurusu).
Bu aşıyı zorunlu kılan bir kanun hükmü yok. Anayasa Mahkemesi, çiçek aşısı dışında genel ve zorunlu aşı uygulamasına dayanak olacak bir kanun hükmü bulunmadığını tespit etti (Muhammed Ali Bayram, B. No: 2014/4077, 29.6.2016, § 79). Aşının yapılmaması okul kaydını da etkilemez: aşısız çocuğun okul kaydı. Meclisteki zorunlu aşı teklifi (2/3413) 18 yaşından küçük herkesi kapsıyor; TBMM kayıtlarına göre 8.11.2026'da komisyonda bekliyor ve kanunlaşmadı: zorunlu aşı yasası.
Nerede yapılır, 13 yaşı geçerse ne olur?
13 yaş aşısı çocuğun kayıtlı olduğu aile hekiminde yapılır; bağışıklama hizmetlerini aile hekimi yürütür (Aile Hekimliği Uygulama Yönetmeliği m. 7/1). Çocuk başka bir aile sağlığı merkezinde ya da hastanede aşılanırsa o kuruluş aşıyı en geç beş iş günü içinde il sağlık müdürlüğü aracılığıyla aile hekimine bildirir (m. 28/3). Veli aşıdan sonra aşı kartını ister; aşının kaydı e-Nabız'da da görünür (aşı kartı ve aşı kaydı).
Takvimdeki 13 yaş, dozun yapılacağı zamanı gösterir; bu yaşta yapılmayan aşı daha sonra da yapılır. Sağlık Bakanlığının Genişletilmiş Bağışıklama Programı Genelgesi (2008/14), aşıları zamanında tamamlanmamış çocuklarda önceki dozların tekrarlanmayacağını, aradan uzun süre geçse de aşılamaya bırakılan yerden devam edileceğini ve eksik aşılı çocuğun aşılarının yaşına uygun şemayla tamamlanacağını söyler. Genelge, sağlık kuruluşuna herhangi bir nedenle başvuran herkesin aşı durumunun kontrol edilmesini de ister; Bakanlığın 2026 aşı kartı sağlıklı yetişkinlere de Td aşısı önerir. 14 yaşındaki ya da lisedeki öğrenci için karar aşağıdaki kurallarla verilir: veli izni gerekir ve çocuğun görüşü yaşı ve olgunluğu arttıkça ağır basar.
Aşıdan sonra beklenmeyen bir durum gelişirse veli bunu aile hekimine bildirir. Genelgeye göre aşı sonrası istenmeyen etkiyle (ASİE) karşılaşan sağlık personeli, bildirilmesi gereken her vaka için inceleme ve bildirim formunu doldurur ve 24 saat içinde il sorumlusuna haber verir. Aşıdan zarar gördüğünü düşünen kişinin hukukî yolu: aşı hasarında tazminat davası.
Karar kimin? Veli izni ve çocuğun görüşü
Hasta Hakları Yönetmeliği'ne göre hasta küçükse tıbbi müdahale için velisinden izin alınır; velinin bulunmadığı ya da hazır bulunamadığı hâllerde bu şart aranmaz (m. 24). Velinin reddi, Yönetmelik'in 25. maddesine göre yazılı belgeyle kayda geçer (aşı reddi formu). Aynı 24. madde, kanuni temsilcinin rızasının yeterli olduğu hâllerde dahi küçüğün, anlatılanları anlayabileceği ölçüde dinlenerek bilgilendirmeye ve tedavisine ilişkin kararlara mümkün olduğunca katılmasını öngörür.
Türkiye'nin 5013 sayılı Kanunla onayladığı İnsan Hakları ve Biyotıp Sözleşmesi'ne göre sağlık alanındaki müdahale kişinin özgür ve bilgilendirilmiş muvafakatinden sonra yapılır (m. 5). Kanuna göre muvafakat verme yeteneği bulunmayan küçüğe ancak temsilcisinin ya da kanunun belirlediği makam, kişi veya kuruluşun izniyle müdahale edilir; küçüğün görüşü, yaşı ve olgunluk derecesiyle orantılı biçimde, giderek daha belirleyici bir etken olarak göz önüne alınır (m. 6/2). Türk Medeni Kanunu da ana ve babanın, olgunluğu ölçüsünde çocuğa hayatını düzenleme olanağı tanımasını ve önemli konularda olabildiğince onun düşüncesini göz önünde tutmasını ister (TMK m. 339/3).
Çocuk ve veli farklı düşünürse
Çocuk aşıyı istiyor, veli reddediyorsa Yönetmelik veli iznini arar. Veli izin vermediği hâlde müdahale tıbben gerekliyse müdahale Türk Medeni Kanunu'nun 346. maddesine göre mahkeme kararına bağlıdır (Hasta Hakları Yönetmeliği m. 24). Hâkim, çocuğun menfaati ve gelişmesi tehlikeye düşmüşse uygun önlemi alır (TMK m. 346). Velayet ve çocuğun korunmasına ilişkin işlere aile mahkemesi bakar; Yargıtay idrak çağındaki çocuğun bu davalarda bizzat dinlenmesini arar (Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 12.12.2017, E.2016/8853, K.2017/14412). Aşı için verilen tedbirlerde Anayasa Mahkemesinin kanuni dayanak tespiti ve itiraz yolu: sağlık tedbiri ve itiraz.
Veli istiyor, çocuk reddediyorsa mevzuat, veli izin verdiği hâlde ayırt etme gücüne sahip bir ergenin açıkça reddettiği aşının yapılıp yapılmayacağını ayrıca düzenlemez. Hekim kararı verirken Yönetmelik'teki katılım şartını ve Sözleşme'nin yaş ve olgunlukla artan ağırlık kuralını uygular; ergen ne kadar büyük ve olgunsa görüşü o kadar ağır basar. Anne ve babanın kendi arasında anlaşamaması ayrı bir uyuşmazlıktır: anne baba aşı anlaşmazlığı.
e-Nabız ve 18 yaş
Ebeveynler çocuklarına ilişkin sağlık kayıtlarına herhangi bir onaya ihtiyaç duymadan e-Nabız üzerinden erişir; ayırt etme gücüne sahip çocuk ise sağlık geçmişine ebeveynlerinin erişimini e-Nabız üzerinden izne bağlayabilir (Kişisel Sağlık Verileri Hakkında Yönetmelik m. 8/1). Aşı kaydı ve düzeltilmesi: aşı kartı ve aşı kaydı.
Erginlik on sekiz yaşın doldurulmasıyla başlar; evlenme de kişiyi ergin kılar (TMK m. 11). Ergin kişi aşı kararını kendisi verir ve kanunen zorunlu olan hâller dışında önerilen aşıyı reddedebilir: yetişkinler için aşı zorunlu mu.
13 yaş aşısı ve ergenin rızası hakkında sık sorulan sorular
13 yaş (8. sınıf) tetanoz aşısı zorunlu mu?
Hayır. 13 yaşında yapılan aşı, Sağlık Bakanlığının 2026 aşı takviminde yer alan Td (tetanos-difteri) pekiştirme dozudur ve 8.11.2026 itibarıyla bunu zorunlu kılan bir kanun hükmü yok. Anayasa Mahkemesi, çiçek aşısı dışında genel ve zorunlu aşı uygulamasına dayanak olacak bir kanun hükmü bulunmadığını tespit etti (Muhammed Ali Bayram, B. No: 2014/4077, 29.6.2016, § 79). Çocukluk aşılarını zorunlu kılmak için Meclise sunulan teklif (2/3413) 8.11.2026'da komisyonda bekliyor. Aşı, aile sağlığı merkezinde velinin izniyle ve çocuğun görüşü alınarak yapılır.
13 yaş aşısı olmazsa ne olur?
Hukuki bir yaptırımı yoktur. 8.11.2026 itibarıyla 13 yaşındaki Td pekiştirme dozunu yaptırmamaya ceza ya da idari para cezası bağlayan bir kanun hükmü bulunmuyor ve okul kaydı etkilenmez. Aile sağlığı merkezi aşının yapılmadığını kayda geçirmek için veliden ret belgesi imzalamasını ister (Hasta Hakları Yönetmeliği m. 25). Bebeklik aşılarını reddeden aileler hakkında bazı çocuk mahkemelerinin verdiği sağlık tedbiri kararlarını Anayasa Mahkemesi, Çocuk Koruma Kanunu'ndaki genel sağlık tedbiri hükmünün aşıya öngörülebilir bir dayanak oluşturmadığı gerekçesiyle hak ihlali saydı (Salih Gökalp Sezer, B. No: 2014/5629, 21.11.2017, §§ 48-56). Aşı daha sonra da aile sağlığı merkezinde yaptırılabilir; Bakanlık sağlıklı yetişkinlere de Td aşısı önerir.
Okullarda tetanoz aşısı yapılıyor mu?
Hayır. Sağlık Bakanlığına göre 1 Temmuz 2020'den itibaren eskiden 1. ve 8. sınıf öğrencilerine okulda uygulanan aşılar aile sağlığı merkezlerinde yapılıyor; 13 yaşındaki çocuğun Td (tetanoz) aşısı da çocuğun kayıtlı olduğu aile sağlığı merkezinde uygulanıyor. Aşı başka bir aile sağlığı merkezinde ya da hastanede yapılırsa o kuruluş aşıyı en geç beş iş günü içinde il sağlık müdürlüğü aracılığıyla aile hekimine bildirir (Aile Hekimliği Uygulama Yönetmeliği m. 28/3).
13 yaşında yapılmayan tetanoz aşısı sonra yapılır mı?
Evet. Sağlık Bakanlığının Genişletilmiş Bağışıklama Programı Genelgesi (2008/14), aşıları zamanında tamamlanmamış çocuklarda aradan uzun süre geçse de aşılamaya bırakılan yerden devam edilmesini ve eksik dozların yaşına uygun şemayla tamamlanmasını öngörür; önceki dozlar tekrarlanmaz. 13 yaşta yapılmayan Td dozu bu yüzden 14 yaşında ya da lisede de aile sağlığı merkezinde yaptırılabilir; Bakanlığın 2026 aşı kartı sağlıklı yetişkinlere de Td aşısı önerir. Çocuk on sekiz yaşını doldurana kadar aşı için velinin izni aranır (Hasta Hakları Yönetmeliği m. 24).
Çocuk aşıyı kendisi reddedebilir mi?
Kararı kural olarak veli verir, ama çocuğun görüşü giderek belirleyici olur. Hasta Hakları Yönetmeliği, veli izninin yeterli olduğu hâllerde bile küçüğün anlayabileceği ölçüde bilgilendirilmesini ve tedavisine ilişkin kararlara katılmasını şart koşar. Biyotıp Sözleşmesi'ne göre küçüğün görüşü yaşı ve olgunluk derecesiyle orantılı olarak giderek daha belirleyici bir etken sayılır (m. 6/2).
Veli izni olmadan ergen aşı olabilir mi?
Kural olarak hayır. Hasta Hakları Yönetmeliği'ne göre hasta küçükse tıbbi müdahale için velisinden izin alınır (m. 24). Velinin bulunmadığı ya da hazır bulunamadığı hâller ve hayati tehlike içeren acil durumlar bunun istisnasıdır. Erginlik on sekiz yaşın doldurulmasıyla başlar; evlenme de kişiyi ergin kılar (Türk Medeni Kanunu m. 11).
Çocuk e-Nabız kaydını ebeveyninden gizleyebilir mi?
Ayırt etme gücüne sahip çocuk, sağlık geçmişine ebeveynlerinin erişimini e-Nabız üzerinden izne bağlayabilir (Kişisel Sağlık Verileri Hakkında Yönetmelik m. 8/1). Ebeveynler aksi hâlde çocuklarının sağlık kayıtlarına herhangi bir onaya ihtiyaç duymadan erişir.
Başlıca hukukî kaynaklar
- Hasta Hakları Yönetmeliği m. 24 ve 25; Kişisel Sağlık Verileri Hakkında Yönetmelik m. 8/1; Aile Hekimliği Uygulama Yönetmeliği m. 7 ve 28
- İnsan Hakları ve Biyotıp Sözleşmesi m. 5 ve 6 (5013 sayılı Onay Kanunu)
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 11, 339 ve 346
- Sağlık Bakanlığı, 2026 aşı takvimi, Aşı Takvimindeki Son Güncellemeler, aşı takvimi broşürü (2020) ve Genişletilmiş Bağışıklama Programı Genelgesi (2008/14); TBMM, 2/3413 esas numaralı kanun teklifi
- Muhammed Ali Bayram, B. No: 2014/4077, 29.6.2016; Salih Gökalp Sezer, B. No: 2014/5629, 21.11.2017; Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 12.12.2017, E.2016/8853, K.2017/14412

