AİHM ByLock Kararları ve Yeni Listeler: Listede Adınız Varsa Ne Olur?

Mahkûmiyete ilişkin toplu kararlar

Bu kararlarda başvurucular ByLock kullanımına belirleyici ölçüde dayanılarak silahlı terör örgütü üyeliğinden mahkûm edilmişti. AİHM Yalçınkaya'daki tespitlerden ayrılmak için neden görmedi: ihlal, yerel mahkemelerin ByLock kullanımını nitelendirme biçiminden ve yargının bu delile karşı tek tip yaklaşımından kaynaklanıyordu (Ünal ve Diğerleri, § 12). Bazı kararlarda yalnız adil yargılanma hakkı (m. 6/1) incelendi. Mahkeme bu ihlalin yeniden yargılama yolunu açtığını belirterek 7. maddeye ilişkin şikâyeti ayrıca incelemedi (Ünal ve Diğerleri, § 16).

Bütün bu kararlarda ihlal tespiti manevi zarar için yeterli giderim sayıldı. Masraf ve giderler için de ödeme yapılmadı. Mahkeme, sistemik bir sorundan doğan çok sayıda benzer başvuruda masraf verilmesini haklı görmedi (Demirhan ve Diğerleri, §§ 54-56). Yalçınkaya [BD] ve Yasak [BD] kararları tek başvurucuya ilişkindir; ayrıntılar Yasak kararı yazısında.

Tutuklamaya ilişkin toplu kararlar

Makul şüphe kararlarında (m. 5/1) tutuklamalar çoğunlukla ByLock kullanımına; bir kısmında Bank Asya hesabı, yayın aboneliği, F serisi bir dolar veya örgütle bağlantılı kurumlarda çalışma gibi unsurlara dayanıyordu. AİHM, ByLock kullanımının tek başına makul şüphe oluşturmadığını, diğer unsurların da başka bilgi yoksa hukuka uygunluk karinesinden yararlanan dolaylı unsurlar olduğunu belirtti (Duymaz ve Diğerleri, § 9). Tutukluluk gerekçesine ilişkin kararlarda (m. 5/3) ise darbe girişiminden sonra FETÖ/PDY üyeliği şüphesiyle verilen tutuklamaların veya bunların sürdürülmesinin yeterli gerekçeye dayanmadığı tespit edildi. Kalıp gerekçe sorunu AİHM'de tutukluluk gerekçesi yazısında anlatılıyor.

Tablodaki tutarlar kural olarak başvurucu başınadır ve manevi zarar ile masrafları birlikte karşılar. Bazı kararlarda numarası sayılan başvurucular ödemenin dışında tutuldu; bir kısmında ise ödeme yalnız tazminat talebinde bulunan başvuruculara yapılacak (örneğin Kaplan ve Diğerleri, Kılıç ve Diğerleri).

Listede adınızı nasıl ararsınız?

1. AİHM'in karar veri tabanı HUDOC'ta başvuru numarası (Application Number) alanına kendi numaranızı, örneğin 12345/20 biçiminde yazın.
2. Sonuçta toplu kararın adı başka bir başvurucunun adıyla görünebilir; karar adı listedeki ilk başvurudan gelir.
3. Kararın sonundaki "Appendix - List of cases" bölümünde başvuru numarası, dosya adı, başvuru tarihi, başvurucunun adı, doğum yılı, ikamet yeri, vatandaşlığı ve varsa temsilcisi yer alır.
4. Kararın hüküm kısmında ("For these reasons") hangi maddenin ihlal edildiği ve tazminat olup olmadığı yazılıdır.

Mahkeme kararı ayrıca başvurucuya veya temsilcisine bildirir. Türkçe resmî çeviri her toplu karar için bulunmayabilir; çeviri durumu AİHM kararlarının Türkçe çevirisi yazısında.

Listede adınız varsa ne olur?

• Mahkûmiyet kararındaysanız: CMK m. 311/1-f'ye göre ceza hükmünün Sözleşme'nin ihlaliyle verildiği ve hükmün bu ihlale dayandığı AİHM'in kesinleşmiş kararıyla tespit edilmişse yargılamanın yenilenmesi istenebilir. Süre, AİHM kararının kesinleştiği tarihten itibaren bir yıldır. Toplu kararların neredeyse tamamı üç hâkimli komite kararıdır ve açıklandığı gün kesinleşir; Demirhan ve Diğerleri gibi daire kararları ise kural olarak üç ay sonra kesinleşir. AİHM de yeniden yargılamanın, talep edilirse, en uygun giderim olduğunu belirtiyor (Ünal ve Diğerleri, § 18).
• Tutuklama kararındaysanız: Devlet hükmedilen tutarı kararın kesinleşmesinden itibaren üç ay içinde öder; gecikmede faiz işler. Bu kararlar mahkûmiyet hükmünü değil tutuklamayı ilgilendirir. CMK m. 311/1-f ise hükmün ihlale dayanmasını aradığı için bu kararlar tek başına mahkûmiyetin yeniden yargılanmasına dayanak olmaz.
• Dosyanız Türkiye'de sürüyorsa: AİHM kararı başkasının dosyasında verilmiş olsa da gerekçesi derdest yargılamada ileri sürülebilir. Yargıtay'ın ByLock dosyalarında aradığı araştırmalar ByLock beraat kararları yazısında.

Yeniden yargılamanın usulü ihlal kararı sonrası yeniden yargılama yazısında anlatılıyor.