Bir kimsenin evine veya eklentisine rızasına aykırı olarak girmek ya da rızayla girdikten sonra çıkmamak, mağdurun şikâyeti üzerine altı aydan iki yıla kadar hapis gerektirir (TCK m. 116/1). Cebir veya tehdit kullanılarak ya da gece işlenirse ceza bir yıldan üç yıla kadar hapistir (m. 116/4). Suç uzlaştırmaya tabidir.
Konut dokunulmazlığı mülkiyeti değil, orada yaşayanın huzurunu ve özel alanını korur. Bu yazı cezaları, şikâyet ve uzlaşma kurallarını, bahçe gibi eklentileri, ev sahibi ile kiracı ve eşlerden birinin rızası konularındaki Ceza Genel Kurulu kararlarını anlatır.
Cezası
| Hâl | Ceza / şikâyet |
|---|---|
| Konuta veya eklentisine rızaya aykırı girme ya da çıkmama (m. 116/1) | 6 ay – 2 yıl hapis; şikâyete bağlı |
| Açık rıza olmadan girilmesi mutat olmayan işyeri ve eklentileri (m. 116/2) | 6 ay – 1 yıl hapis veya adli para cezası; şikâyete bağlı |
| Cebir veya tehdit kullanarak ya da gece vakti (m. 116/4) | 1 – 3 yıl hapis; kanunda şikâyet şartı yok |
| Silahla; kimlik gizlenerek; birden fazla kişiyle; suç örgütünün korkutucu gücüyle; kamu görevinin nüfuzu kötüye kullanılarak (m. 119) | Ceza bir kat artar |
Gece vakti, güneşin batmasından bir saat sonra başlayıp doğmasından bir saat öncesine kadar süren zamandır (TCK m. 6/1-e). Fiil sırasında kasten yaralamanın ağır sonuçları doğarsa yaralama hükümleri ayrıca uygulanır (m. 119/2; kasten yaralama).
Uzlaşma ve zamanaşımı. Konut dokunulmazlığının ihlali uzlaştırma kapsamındadır (CMK m. 253/1-b-4; uzlaştırma nedir). Dava zamanaşımı sekiz yıldır (TCK m. 66/1-e).
Bahçe, kiracı ve eşin rızası
- Duvarla çevrili bahçe eklentidir. Sanıklar, katılanın oturduğu evle aynı bahçede bulunan ve depo olarak kullanılan müstakil binanın kapısını zorlayarak girmişti. Genel Kurul; bahçenin sokakla bağlantısını kesen bir kapısı bulunduğunu, etrafının duvarla çevrili olduğunu ve deponun aynı bahçede yer aldığını gözeterek yerin konut eklentisi olduğunu, bahçeye girilmesiyle bile suçun oluşacağını kabul etti (CGK, E. 2014/418, K. 2017/517, 5.12.2017).
- Malik olmak girme hakkı vermez. Kiracının oturduğu evi satın alan ve evi boşaltmasını isteyen sanıklar, akşam saatlerinde kiracının rızası olmadan eve ve etrafı taş duvarla çevrili avluya girmişti. Genel Kurul, avlunun maddi bir kapısı olmasa da duvarla çevrili ve özel hâkimiyet alanında olduğunu belirterek suçun oluştuğuna karar verdi ve eylemin gece işlenip işlenmediğinin araştırılmasını istedi (CGK, E. 2015/96, K. 2018/623, 11.12.2018).
- Eşlerden birinin rızası meşru amaç taşımalıdır. Kanuna göre evlilik birliğinde aile bireylerinden birinin rızası varsa suç oluşmaz; ancak rızanın meşru bir amaca yönelik olması gerekir (TCK m. 116/3). Genel Kurul, eşlerden birinin rızasıyla gece saatlerinde aile konutuna giren ve öteki eş eve döndüğünde içeride bulunan sanık hakkında gece vakti konut dokunulmazlığının ihlali suçunun oluştuğuna oy birliğiyle karar verdi (CGK, E. 2018/578, K. 2020/363, 9.7.2020).
Şikâyet ve öteki suçlarla ilişkisi
- Şikâyet: 116/1 ve 116/2'deki hâllerde altı ay içinde yapılır (şikâyet süresi); vazgeçme davayı düşürür.
- Hırsızlık amacıyla: Eve veya işyerine hırsızlık için girilmişse konut dokunulmazlığının ihlali ve mala zarar verme için şikâyet aranmaz; hırsızlık da bina içinden işlendiği için nitelikli hâle gelir (TCK m. 142/2-h, 142/4; hırsızlık suçu, mala zarar verme).
- Tehdit veya yaralama: Girme sırasında tehdit veya yaralama da varsa bu suçlar ayrıca yargılanır (tehdit suçu).
- Kolluk ve arama: Kolluğun hâkim kararı veya kanuni şartlar olmadan eve girmesi ayrı bir sorundur; aramanın hukuka uygunluğu için arama kararı yazısına bakın.
Konut dokunulmazlığının ihlali hakkında sık sorulan sorular
Konut dokunulmazlığının ihlali suçunun cezası nedir?
Bir kimsenin konutuna veya konutunun eklentilerine rızasına aykırı olarak giren ya da rızayla girdikten sonra çıkmayan kişi, mağdurun şikâyeti üzerine altı aydan iki yıla kadar hapisle cezalandırılır (TCK m. 116/1). Fiil cebir veya tehdit kullanılarak ya da gece vakti işlenirse ceza bir yıldan üç yıla kadar hapistir (m. 116/4). Silahla, birden fazla kişiyle veya kimlik gizlenerek işlenirse ceza bir kat artırılır (m. 119).
Konut dokunulmazlığının ihlali şikâyete tabi mi?
Konuta veya işyerine girme ya da çıkmama (TCK m. 116/1-2) mağdurun şikâyetine bağlıdır; şikâyet altı ay içinde yapılır. Cebir, tehdit veya gece vakti işlenen hâl (m. 116/4) için kanun şikâyet şartı öngörmez. Hırsızlık amacıyla işlenen konut dokunulmazlığının ihlalinde de şikâyet aranmaz (m. 142/4).
Konut dokunulmazlığının ihlali uzlaşmaya tabi mi?
Evet. Konut dokunulmazlığının ihlali (TCK m. 116) şikâyete bağlı olup olmadığına bakılmaksızın uzlaştırma kapsamındadır (CMK m. 253/1-b-4).
Bahçeye girmek konut dokunulmazlığını ihlal mi?
Bahçe, duvar veya kapı gibi engellerle dış dünyadan ayrılmış ve konutun kullanımına özgülenmişse konutun eklentisidir; buraya rıza dışında girmek suçu oluşturur. Yargıtay Ceza Genel Kurulu, etrafı duvarla çevrili ve demir kapıyla girilen bahçeye ve bahçedeki depoya girilmesini konut dokunulmazlığının ihlali saydı (CGK, E. 2014/418, K. 2017/517).
Ev sahibi kiracının evine girebilir mi?
Hayır. Konut dokunulmazlığı mülkiyeti değil, orada yaşayanın huzurunu korur. Yargıtay Ceza Genel Kurulu, kiracının oturduğu evi satın alıp boşaltmasını isteyen ve kiracının rızası olmadan eve ve avlusuna giren yeni malikler hakkında suçun oluştuğuna karar verdi (CGK, E. 2015/96, K. 2018/623). Tahliye için icra veya mahkeme yolu kullanılmalıdır.
Eşin rızasıyla eve girmek suç mu?
Evlilik birliğinde aile bireylerinden birinin rızası varsa kural olarak suç oluşmaz; ancak rıza açıklamasının meşru bir amaca yönelik olması gerekir (TCK m. 116/3). Yargıtay Ceza Genel Kurulu, eşlerden birinin rızasıyla gece saatlerinde aile konutuna giren ve içeride bulunan sanık hakkında, rızanın meşru amaca yönelik olmadığını kabul ederek gece vakti konut dokunulmazlığının ihlali suçunun oluştuğuna karar verdi (CGK, E. 2018/578, K. 2020/363).
Av. Ertuğrul Targal
Targal Avukatlık Bürosunun kurucu avukatıdır. Meslekî ve akademik çalışmalarını ceza hukuku, ceza muhakemesi ve insan hakları alanlarında sürdürmektedir.
Başlıca hukukî kaynaklar
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 6, 66, 116, 119, 142
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 253
- Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2014/418, K. 2017/517, 5.12.2017
- Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2015/96, K. 2018/623, 11.12.2018
- Yargıtay Ceza Genel Kurulu, E. 2018/578, K. 2020/363, 9.7.2020