AİHM Başvuru Formu Nasıl Doldurulur? Bölümler, Yetki, Ekler ve Gönderim

Formu doldurmadan önce

Mahkemenin açıklamalarına göre başvuru ancak şu şartlarla incelenebilir: şikâyet Sözleşme ya da Türkiye'nin taraf olduğu protokollerdeki bir hakkın ihlaline ilişkin olmalı; bir kamu makamının sorumluluk alanındaki işlemlere yönelmeli (özel kişilere karşı şikâyet incelenmez); başvurucu ihlalden şahsen ve doğrudan etkilenmiş olmalı; iç hukuk yolları, en yüksek yargı mercii dahil, ulusal usul ve süre kurallarına uygun olarak tüketilmiş olmalı ve başvuru en yüksek yetkili iç hukuk merciinin kararından itibaren dört ay içinde yapılmalıdır. Mahkeme bir temyiz mahkemesi değildir; yalnızca bir kararın haksız ya da yanlış olduğu düşüncesiyle başvurulamaz. Şikâyet daha önce Mahkeme ya da başka bir uluslararası makam tarafından incelenmiş olmamalıdır (AİHM, Başvuru formunun doldurulmasına ilişkin açıklamalar, I).

Türkiye bakımından iç hukuk yollarının tüketilmesi kural olarak Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruyu da kapsar; Anayasa Mahkemesi kararından sonra yapılacak başvuruda dört aylık süre bu kararın tebliğinden itibaren işler (bkz. AYM kararı beklenmeden AİHM'e başvurulabilir mi).

Genel kurallar: form, dil, 20 sayfa

• Yalnızca resmî form. Form Mahkemenin internet sitesinden indirilip doldurulur; başka bir form kullanılmamalıdır. Form Adobe Reader 9 ve üzeriyle, Windows ve Mac OS X'te düzgün çalışır; mümkünse elektronik ortamda doldurulması başvurunun işleme konulmasını hızlandırır (AİHM, Başvuru sayfası; Açıklamalar, II).
• Her alan doldurulmalı. Başvurucunun durumuna uygun her bölüm doldurulmalı; sembol ve kısaltma kullanılmamalı, form açık ve öz olmalıdır. Eksik bölüm başvurunun eksik sayılmasına yol açar.
• Dil. Başvuru Türkçe dahil Sözleşme'ye taraf devletlerin resmî dillerinden birinde yapılabilir. Başvuru Hükûmete bildirilirse Mahkemenin yazıları İngilizce ya da Fransızca olur ve başvurucudan da bu dillerden birinde yazışması istenir.
• 20 sayfa ek açıklama. Olaylar, şikâyetler ve kabul edilebilirlik formun ilgili sayfalarında anlatılmalıdır; gerekirse eklenecek açıklama toplam 20 sayfayı geçemez, karar ve belgeler bu sınıra dahil değildir (Kural 47/2-b). Ek açıklamalarda en az 12 punto (dipnotta 10 punto), A4 kâğıt, en az 3,5 cm kenar boşluğu, sayfa ve paragraf numarası kullanılmalıdır.
• Yapay zekâ araçları. Mahkemenin 2026 tarihli açıklamalarına göre formun hazırlanmasında yapay zekâ araçlarından yararlanılırsa içeriğin bütün sorumluluğu başvurucudadır. Kasten gerçeğe aykırı, yanlış ya da eksik ve yanıltıcı bilgi sunulması başvuru hakkının kötüye kullanılması sayılabilir (Sözleşme, m. 35/3; Açıklamalar, II).
• Aleniyet. Başvuruda verilen bilgiler kural olarak kamuya açıktır ve kararlarda yer alırsa HUDOC'ta yayımlanır; bu nedenle özel hayata ilişkin yalnızca gerekli ayrıntılar verilmeli, kimliğin gizli tutulması isteniyorsa gerekçesiyle formda belirtilmelidir (Kural 47/4; bkz. kimliğin gizli tutulması).

Formun bölümleri

Daha önce aynı konuda Mahkemeyle yazışılmış ve barkod etiketleri gönderilmişse, etiketlerden biri formun ilk sayfasının sol üst köşesindeki kutuya yapıştırılır. Başvurucu, avukatının adresinden ayrı olarak kendi yazışma adresini de bildirmelidir. Birden fazla başvurucu varsa her biri için bilgiler ayrı sayfada doldurulur ve başvuruculara sıra numarası verilir; başvurucu sayısı 10'u geçerse her başvurucunun tanımlayıcı bilgilerini içeren tablo da gönderilir, avukat bu tabloyu elektronik ortamda (CD ya da USB bellek) sunar (Açıklamalar, A).

Olaylar, ihlaller ve kabul edilebilirlik bölümleri

E. Olaylar. Olaylar kesin tarihlerle, kronolojik sırayla ve açık bir dille anlatılır; şikâyet birden fazla konuya ilişkinse her konu ayrı açıklanır. Uzun alıntılar yerine ek belgelere atıf yapılır.

F. İhlaller. Her şikâyet için Sözleşme ya da Protokollerin hangi maddesinin hangi olay nedeniyle ihlal edildiği ayrı ayrı belirtilir. Mahkemenin verdiği örnek şöyle: "Madde 6 § 1: Yaralanmam nedeniyle ve tazminat talebiyle açtığım dava çok uzun sürmüştür zira 10 Ocak 2002'den 25 Nisan 2012'ye kadar, on yılı aşkın bir süre devam etmiştir."

G. Kabul edilebilirlik. Her şikâyet için nihai kararın kesin tarihi, kararı veren mahkeme ve kararın niteliği, nihai karardan önceki kararların tarihleri ve iç hukuktaki dosya numarası yazılır. İlk dereceden en üst mahkemeye kadar bütün kararların yanında, şikâyetin özünün her derecede ileri sürüldüğünü göstermek için mahkemelere verilen dilekçeler ve temyiz dilekçeleri de eklenmelidir. Nihai kararın tebliğ tarihi önemlidir; kararın kopyası yoksa tebliği gösteren taahhütlü mektubun ya da zarfın kopyası gönderilir. Mevcut olup kullanılmayan bir iç hukuk yolu varsa bu ve nedeni belirtilir (Açıklamalar, E-G). Kabul edilebilirlik ölçütleri için AİHM'de açıkça dayanaktan yoksunluk ve önemli zarar şartı yazılarına bakılabilir.

H. Diğer başvurular. Şikâyet BM İnsan Hakları Komitesi gibi başka bir uluslararası makama sunulduysa makamın adı, tarih ve sonuç yazılır; Mahkemede devam eden ya da sonuçlanmış başka başvurular varsa numaraları belirtilir.

Yetki bölümü ve imzalar

Başvuru aşamasında avukatla temsil zorunlu değildir; başvuru Hükûmete bildirilir ve ileri aşamaya gelirse başvurucu avukatla temsil edilmeye davet edilir ve imkânı yoksa adli yardım isteyebilir. Avukat ya da temsilci görevlendirildiyse formun yetki bölümü (C.3, tüzel kişilerde D.3) başvurucu ve temsilci tarafından ıslak imzayla imzalanır ve imza tarihleri yazılır. Temsilci imzalamazsa Mahkeme yalnızca başvurucuyla yazışabilir (Açıklamalar, C-D).

Mahkeme ayrı bir yetki belgesi gönderilmemesini istiyor: yetki, başvuru hazırlanırken formun içinde verilmelidir. Avukat ancak kaçınılmaz bir engel varsa ayrı yetki belgesi sunabilir; nedeni ikna edici biçimde açıklanmazsa başvuru Kural 47'ye aykırılık nedeniyle reddedilebilir. Ayrı yetki belgesi ancak başvurudan sonra avukat değiştiğinde ya da yeni avukat görevlendirildiğinde, Mahkemenin sitesindeki yetki formuyla kabul edilir (Kural 47/1-c; Açıklamalar, C.3). Temsilcinin bildirdiği e-posta adresi, başvuru Hükûmete bildirildiğinde eComms hesabının açılmasında kullanılır. Beyan ve imza bölümü de ıslak imzalı olmalı ve formda Mahkemenin yazışacağı tek bir kişi belirtilmelidir (Açıklamalar, 72-74).

Ekler ve gönderim

Forma, şikâyet edilen karar ve işlemlerin, iç hukuk yollarının tüketildiğini ve dört aylık süreye uyulduğunu gösteren belgelerin kopyaları eklenir (Kural 47/3.1). İddiaları destekleyen tutanak, tanık ifadesi, sağlık raporu, tapu ya da gözaltı kaydı gibi belgeler de sunulmalı; temin edilemeyen belgelerin nedeni açıklanmalıdır. Ekler tarih ve dava sırasına göre düzenlenir, sayfaları numaralandırılır ve ekler listesinde her belgenin sayfa numarası gösterilir; zımba, ataş ya da yapıştırıcı bant kullanılmaz. Belgeler iade edilmediği için asılları değil kopyaları gönderilir (Kural 47/3.2; Açıklamalar, I).

Islak imzalı asıl form posta ile şu adrese gönderilir: The Registrar, European Court of Human Rights, Council of Europe, 67075 Strasbourg Cedex, France. Telefonla başvuru kabul edilmez; faksla gönderilen başvuru, ıslak imzalı asıl metin Mahkemeye ulaşmadıkça eksik sayılır. Başvuru tarihi posta damgasının tarihidir (Kural 47/6; Açıklamalar, III-A). Mahkeme başvuruları ücretsiz inceler (Açıklamalar, III-C).

KHK ile ihraç başvuruları. 15 Temmuz 2016 sonrasındaki kamu görevinden çıkarmalara ilişkin olarak 1 Ocak 2026'dan itibaren yapılan başvurularda forma, elektronik ortamda doldurulup yazdırılan ve QR kod taşıyan bir kapak sayfası eklenir; form ve kapak sayfası her başvurucu için ayrı hazırlanır ve e-posta adresi bildirilmesi zorunludur (bkz. KHK ile ihraçta AİHM başvurusu).

Eksik başvuru. Form eksikse Mahkeme, Kural 47'ye uygun başvuru yapılmadığını, dosya açılmadığını ve belgelerin saklanmayacağını bildiren bir mektup gönderir. Başvurucu, eksiksiz form ve önceki gönderideki belgeler dahil bütün belgelerle yeniden başvurabilir; ancak dört aylık süre işlemeye devam ettiğinden yeterli süre kalacağının güvencesi yoktur. Bu nedenle gönderilen formun bir kopyası belgelerin asıllarıyla birlikte saklanmalıdır. Form eksiksizse dosya numarası ve barkod etiketleri bildirilir; yeni açılan bir dosyada Mahkemenin mektubuna altı ay içinde hiç cevap verilmezse dosya imha edilir (Açıklamalar, III-B).