Anayasa Mahkemesinde Pilot Karar Usulü

Pilot karar, tek tek ihlal kararlarının yetmediği durumlar içindir

Mahkemeye göre pilot karar usulü, ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılmasını sağlayan yollardan biridir. Yapısal bir sorun yeni ihlallere yol açıyorsa, yalnız somut olay için verilen bir ihlal kararı temel haklara gerçek bir koruma sağlamaktan uzak kalır (Y.T. [GK], § 69). Usulün amacı, benzer başvuruların hepsinin ihlal kararıyla sonuçlanması yerine idari mercilerce çözülmesi ve ihlalin kaynağının ortadan kaldırılmasıdır (§ 71).

Bölüm usulü resen, Adalet Bakanlığının veya başvurucunun istemi üzerine başlatır; pilot karar için seçilen başvuru öncelikli işler arasında incelenir. Pilot kararda yapısal sorun ve çözümü için alınması gereken tedbirler belirtilir (İçtüzük m. 75/2–4).

Benzer başvurular ertelenir ve başvuru numaraları ilan edilir

Bölüm pilot kararla birlikte aynı yapısal soruna ilişkin benzer başvuruların incelenmesini erteleyebilir; ilgililer erteleme hakkında bilgilendirilir ve Bölüm gerekli görürse ertelediği başvuruları gündeme alarak karara bağlayabilir (İçtüzük m. 75/5). Yayımlanan pilot kararların hüküm fıkraları aynı kalıbı izliyor: İhlalin yapısal sorundan kaynaklandığı belirtilir, durum yasama organına bildirilir, aynı konudaki mevcut ve sonraki başvuruların incelenmesi kararın Resmî Gazete'de yayımlanmasından itibaren belirli bir süre ertelenir.

Bilgilendirme, başvuru numaralarının Mahkemenin internet sitesinde ilan edilmesiyle yapılıyor. Mahkemenin pilot karar sayfasında Hamit Yakut, Keskin Kalem ve Bişar Bilen kararları uyarınca görüşülmesi ertelenen başvuruların listeleri yer alıyor.

Mahkeme 2019–2026 arasında on pilot karar verdi

Aşağıdaki tablo, hüküm fıkrasında pilot karar usulünün uygulanmasına karar verilen on Genel Kurul kararını, tespit edilen yapısal sorunu ve benzer başvurular için öngörülen erteleme süresini gösteriyor.

Sorun çözülmezse başvurular topluca karara bağlanır

Benzer başvurular önce idari mercilerce pilot karardaki ilkeler çerçevesinde çözülür; çözülmezse Mahkeme tarafından topluca karara bağlanır (İçtüzük m. 75/1; Y.T., § 72). İlk beş pilot kararın sonucu iki yolu da gösteriyor.

İki kararda yasama organı düzenleme yaptı. Y.T. kararından sonra 7196 sayılı Kanun, 24 Aralık 2019'da sınır dışı etme kararlarına karşı açılan bütün davaların durdurma etkisini geri getirdi (AİHM, N.R./Türkiye, § 20). Nevriye Kuruç kararından sonra 7499 sayılı Kanun, Tazminat Komisyonuna yargılamaların makul sürede sonuçlanmadığı iddiasıyla doğrudan yapılan başvuruları inceleme görevi verdi ve Anayasa Mahkemesinin bu konudaki düşme veya tüketmeme kararlarından sonra Komisyona üç ay içinde başvurma imkânı tanıdı (Abdulaziz Kaya ve diğerleri, §§ 3–4). Bu yol makul süre ve Tazminat Komisyonu yazısında anlatılıyor.

Üç kararda süre sonuç vermeden doldu. Hamit Yakut kararında öngörülen süre içinde TCK m. 220/6'da değişiklik yapılmadı; Mahkeme Deniz Yavuncu ve diğerleri [GK] kararında 23 Şubat 2023'te birleştirdiği çok sayıda başvuruda ihlal kararı verdi (Ekrem İnedi ve diğerleri, § 11). Keskin Kalem kararından sonra Mahkeme 5651 sayılı Kanun'un 9. maddesini norm denetiminde iptal etti; yasama organı yeni bir düzenleme yapmadığı için başvurular ihlal kararıyla sonuçlanıyor (Ekoruma Danışmanlık Hizmetleri A.Ş., 2.10.2025, §§ 16–17). Yeni Gün Haber Ajansı kararında da kanun koyucu, bir yıllık süre içinde yapısal sorunları tamamen giderecek bir düzenleme yapmadı (Estetik Yayıncılık A.Ş. (3), 19.11.2025, § 26).

Erteleme, başvurunun Mahkemedeki bekleme süresini uzatır. Bireysel başvuruların ortalama ne kadar sürdüğü bireysel başvuru ne kadar sürer yazısında ölçülüyor.