AİHM Başvurusu Ne Kadar Sürer? Türkiye Kararlarında Başvurudan Karara Geçen Süre

Başvurunun aşamaları

Başvuru formu AİHM'e ulaştıktan sonra Yazı İşleri formun İçtüzüğün 47. kuralındaki şartları taşıyıp taşımadığını inceliyor. Şartları taşıyan başvuru bir yargı organına veriliyor. Belgelerden başvurunun kabul edilemez olduğu açıkça anlaşılıyorsa dosya tek hâkime gidiyor ve Hükümetten görüş istenmeden karara bağlanıyor; bu karar kesin (Sözleşme m. 27/2). Bu aşamayı AİHM tek hâkim kararı yazısında anlattık.

Esastan incelenecek başvuru Hükümete bildiriliyor, taraflar görüş ve karşı görüş sunuyor; bu aşama AİHM'de Hükümete bildirim yazısında. Ardından dosya, yerleşik içtihatla çözülebiliyorsa üç yargıçlı komite, yeni bir sorun içeriyorsa yedi yargıçlı Daire tarafından karara bağlanıyor. Daire kararından sonra Büyük Daireye gönderme talebi üç ay içinde yapılabiliyor (Büyük Daireye gönderme).

Öncelik politikası

AİHM başvuruları geliş sırasına göre değil önceliğe göre inceliyor. İçtüzüğün 41. kuralı, Mahkemenin işlerin sırasını belirlerken konuların önemini ve aciliyetini kendi belirlediği ölçütlere göre dikkate alacağını; Dairenin veya Daire Başkanının bu ölçütlerden ayrılarak belirli bir başvuruya öncelik verebileceğini düzenliyor. Mahkemenin 2009'da kabul edip 22 Mayıs 2017'de güncellediği öncelik politikası yedi kategori öngörüyor:

1. Acil başvurular: başvurucunun yaşamı veya sağlığı için risk, ihlal iddiasının doğrudan sonucu olarak özgürlükten yoksun bırakılma, özellikle çocuğun esenliğinin söz konusu olduğu kişisel veya ailevi durumlar, 39. kural uygulaması.
2. Sözleşme sisteminin etkinliğini etkileyebilecek, özellikle daha önce incelenmemiş yapısal bir sorun içeren ya da genel yarara ilişkin önemli bir soru doğuran başvurular.
3. Esas şikâyeti 2, 3, 4 veya 5/1. maddeye ilişkin olan ve insanın beden bütünlüğüne ve onuruna doğrudan tehdit oluşturan başvurular.
4. Diğer maddelere dayanan, esasa ilişkin olabilecek başvurular.
5. Pilot veya öncü bir kararla çözülmüş sorunları içeren, yerleşik içtihat kapsamındaki başvurular.
6. Kabul edilebilirlik sorunu doğuran başvurular.
7. Açıkça kabul edilemez başvurular.

Yerleşik içtihat kapsamındaki tekrarlayan dosyalar beşinci kategoride yer alıyor ve çoğunlukla komite kararıyla sonuçlanıyor; bu dosyalar sıralamada geride kalabiliyor. Açıkça kabul edilemez başvuruların neler olduğunu AİHM'de açıkça dayanaktan yoksunluk yazısında anlattık.

Türkiye kararlarında süre

AİHM'in 2014–2026 arasında Türkiye hakkında verdiği kararlardan tek bir başvuruya ilişkin olan 982 kararda başvuru numarasındaki yıl ile karar yılı arasındaki farkı hesapladık. Başvuru numarasının sonundaki iki hane başvurunun kayda alındığı yılı gösteriyor; bu nedenle fark yaklaşık bir değer ve bir yıl kadar sapabilir. Birden fazla başvurunun birleştirildiği kararlar hesaba katılmadı.

2023–2026 arasında verilen 188 kararda en sık görülen fark 4–7 yıl (105 karar). Bu dönemde Büyük Daire kararlarında fark 3 yıldı; Daire ve komite kararlarında ortanca 6 yıl. 2017–2022 arasında 12 yıl ve daha uzun süren dosyaların oranı yüksekti; bu dosyalar 2010 ve öncesinde yapılmış başvurulardı.

Örnek dosyalar

Büyük Daire önüne gelen ve yapısal sorun içeren dosyalar (Yalçınkaya, Kavala No. 2) 2–3 yılda sonuçlandı. Tanrıverdi kararında ise 23 Ocak 2017'de yapılan başvuru 24 Eylül 2026'da komite kararıyla sonuçlandı (§ 1). Bu karar, uzun tutukluluk gibi yerleşik içtihat kapsamındaki şikâyetlerin sıralamada ne kadar geride kalabildiğini gösteriyor.

Bekleyen başvurular ve hızlandırma

AİHM'in Türkiye ülke profiline göre 1 Temmuz 2026 itibarıyla Türkiye'ye ilişkin 22.566 başvuru bir yargı organı önünde bekliyordu: 20.446'sı komite, 1.553'ü Daire, 565'i tek hâkim ve 2'si Büyük Daire önündeydi. AİHM 2025'te Türkiye'ye ilişkin 9.865 başvuruyu sonuçlandırdı ve 6.602 başvuruyu Hükümete bildirdi.

AİHM, sistem üzerinde önemli etkisi olan "etkili davalar" (impact cases) için ayrı bir strateji uyguluyor. 2025 Yıllık Raporu'na göre bu strateji sayesinde bu tür başvuruların ortalama inceleme süresi 64 aydan 28 aya indi; hedef 18 ay. Türkiye istatistiklerinin genel görünümü AİHM'in Türkiye kararları yazısında.

Başvurucunun yapabilecekleri

Öncelik talep edin. Başvurucu tutukluysa, ağır hastaysa ya da çocuğun esenliği söz konusuysa, durum belgeleriyle birlikte AİHM'e bildirilerek İçtüzüğün 41. kuralı uyarınca öncelik istenebilir.

Acil riskte geçici tedbir isteyin. Yaşam veya beden bütünlüğü için yakın bir risk varsa 39. kural uyarınca geçici tedbir istenebilir; bu talep esas başvurunun sırasını beklemeden incelenir (AİHM'de geçici tedbir).

Gelişmeleri bildirin. Tahliye, beraat, Anayasa Mahkemesi kararı veya tazminat gibi gelişmeler AİHM'e bildirilmeli; Mahkeme mağdur sıfatını inceleme tarihine kadarki gelişmelere göre değerlendiriyor (AYM ihlal kararından sonra mağdur sıfatı).

Süreleri kaçırmayın. AİHM'in görüş veya adil tazmin talebi için verdiği süreler kesin; süresinde sunulmayan adil tazmin talebi karşılıksız kalabiliyor (AİHM'de adil tazmin). Anayasa Mahkemesindeki süre için AYM bireysel başvurusu ne kadar sürer yazısına bakılabilir.