Görevi Yaptırmamak İçin Direnme Suçu (TCK 265) 2026: Cezası, Tutuklama, Darp Şikâyeti ve Anayasa Mahkemesi Kararları

Suç ne zaman oluşur?

Mahkûmiyet için dört olgunun birlikte ispatlanması gerekir: karşınızda görevini yapan bir kamu görevlisi vardır, ona karşı cebir ya da tehdit kullanılmıştır, bu hareket görevin yapılmasını engellemeye yöneliktir ve fail bu amaçla davranmıştır (TCK m. 265/1). Polis ve jandarma görevlileri kamu görevlisidir; suç icra memuruna, hâkime ya da başka bir kamu görevlisine karşı da işlenebilir. Yargıtay Ceza Genel Kurulu, suçla kamu idaresinin işleyişinin, bunun yanında görevlinin kişi özgürlüğü ve beden bütünlüğünün korunduğunu belirtir (E.2015/44, K.2019/312, 11.4.2019).

765 sayılı eski Ceza Kanunu pasif direnmeyi de cezalandırıyordu; 5237 sayılı Kanun ise yalnız cebir ve tehdidi suç saydı (Tunca, 2024, s. 2382). Yargıtay 4. Ceza Dairesi bu çizgiyi 2026'da da tekrarladı: suç cebir veya tehdit şeklindeki icrai davranışlarla işlenir, bu tipik hareketleri içermeyen pasif direnme fiilleri suçu oluşturmaz (E.2026/268, K.2026/6757, 13.4.2026). Polis kişiyi makul bir sebeple durdurup kimliğini isteyebilir (Polis Vazife ve Salâhiyet Kanunu m. 4/A); görevle bağlantılı olarak sorulduğunda kimliği ya da adresi hakkında bilgi vermeyen kişiye görevli idari para cezası verir (Kabahatler Kanunu m. 40). Kimlik kontrolünü engellemek için polise vurmak ya da onu tehdit etmek ise 265'in alanına girer.

Hangi sözün tehdit sayılacağında Yargıtay olayın bütününe bakıyor. Aynı kararında 4. Ceza Dairesi, jandarma görevlilerine görev yerlerini değiştirteceğini söyleyen sanığın böyle bir yetki ve gücü bulunmadığını, sözlerin söylendiği bağlam içinde muhatabında ciddi bir korku doğurmaya elverişli olmadığını belirterek mahkûmiyeti bozdu. Otobüsteki kimlik kontrolünde jandarmaya “ukala” dediği için hakkında işlem yapılmak üzere karakola götürülürken “bu karakolu sizin başınıza yıkacağım, bunun hesabını sizden soracağım, sizi en üst amirlerinize kadar şikâyet edeceğim” diyen sanığın dosyası ise farklı sonuçlandı. Daire 2023'te, mahkûmiyeti onadığı önceki kararına karşı Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının yaptığı itirazı oyçokluğuyla reddetti ve dosyayı Ceza Genel Kuruluna gönderdi; çoğunluk sözleri sanık hakkında işlem yapılmasını engellemeye yönelik tehdit saydı. Karşı oy, bu sözlerin keyfî bir muameleye karşı şikâyet hakkını kullanma iradesi olduğunu yazdı (E.2023/7138, K.2023/18996, 25.5.2023). Ceza Genel Kurulunun kararına ulaşamadık. Savunmada sözün hangi tartışmanın içinde söylendiği, görevlinin o anda ne yaptığı ve sözün gerçekten korkutmaya elverişli olup olmadığı tanık ve görüntüyle anlatılır.

Görevin kendisi de hukuka uygun olmalıdır. Üzerini aramak isteyen polise yumruk attığı kabul edilen, ama polislerin gösterdiklerini söylediği arama kararı dosyada bulunmayan sanığın davasında Yargıtay, görevlinin yerine getirmesi gereken hukuka uygun bir görev bulunup bulunmadığının araştırılmasını ve sonucuna göre meşru savunma (TCK m. 25/1) ya da haksız tahrik (m. 29) hükümlerinin tartışılmasını istedi (4. Ceza Dairesi, E.2009/10254, K.2011/8079, 8.6.2011). Öğretide bu konuda iki görüş var; yetkisini aşan ya da keyfî davranan görevliye karşı meşru savunmayı mümkün gören görüş Yargıtay'ın bu kararıyla örtüşüyor (Tunca, 2024, s. 2391-2392). Bu yüzden ilk soru şudur: durdurmanın, aramanın ya da gözaltının dayanağı olan karar, talimat veya sebep dosyada var mı? Şartları meşru müdafaa ve haksız tahrik indirimi yazılarında.

Cezası, HAGB ve birlikte verilen cezalar

Aşağıdaki tablo, suçun hangi hâlde hangi cezayı gerektirdiğini gösteriyor. İddianamede hangi fıkranın yazıldığına bakarak beklenecek ceza aralığını buradan görebilirsiniz:

Mahkeme cezayı iki yıl veya daha az belirlerse hükmün açıklanmasını geri bırakabilir. Bunun için sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmaması, mahkemenin yeniden suç işlemeyeceği kanaatine varması ve olayda verilen zararın, örneğin kırılan bir telsizin, giderilmesi gerekir; denetim süresi beş yıldır (CMK m. 231/5, 6 ve 8, 7589 sayılı Kanunla değişik). Açıklanması geri bırakılan hükümdeki ceza ertelenmez ve seçenek yaptırıma çevrilmez (m. 231/7). HAGB verilmeyen dosyada bir yıl veya daha az hapis adli para cezasına ya da başka bir seçenek yaptırıma çevrilebilir (TCK m. 49/2, 50/1), iki yıl veya daha az hapis ertelenebilir (m. 51/1). 1.6.2024'ten beri (7589 ile yeniden yazılan hâliyle de) HAGB'ye karşı yol istinaftır; bu tarihten önce verilen HAGB kararlarında itiraz yolu uygulanır (CMK m. 231/12; geçici m. 6/2-a ve b). Kurum HAGB nedir yazısında anlatılıyor.

Cebir ve tehdit bu suçun unsurudur; aynı sözler için ayrıca tehdit suçundan ceza verilmez (TCK m. 42; Tunca, 2024, s. 2398). Yaralamada Ceza Genel Kurulunun ölçüsü şudur. Kullanılan cebir TCK 86'daki kasten yaralamanın derecesini aşmıyorsa fail yalnız bu suçtan cezalandırılır. Kemik kırığı, yüzde sabit iz gibi neticesi sebebiyle ağırlaşmış bir yaralanma gerçekleşirse ayrıca kasten yaralamadan da ceza alır (E.2015/44, K.2019/312, 11.4.2019; TCK m. 265/5 ve 87). Aynı olayda polise söylenen sözler ayrı bir suçtur: kamu görevlisine görevinden dolayı hakarette cezanın alt sınırı bir yıldır ve şikâyet aranmaz (m. 125/3-a ve 131/1); ayrıntı hakaret suçu yazısında. Fiil birden fazla görevliye karşı tek hareketle işlenirse zincirleme suç hükmüyle tek ceza verilir ve artırılır (m. 43/2); Yargıtay artırım oranının mağdur görevli sayısına göre belirlenmesini arıyor (4. Ceza Dairesi, E.2026/268, K.2026/6757).

Savcı soruşturmayı şikâyet beklemeden yürütür; görevlinin “şikâyetçi değilim” demesi davayı düşürmez. Suç CMK m. 253/1'deki uzlaştırma listesinde yoktur; Ceza Genel Kurulu, kamu idaresi de bu suçun mağduru olduğu için uzlaştırmanın çocuklar bakımından da uygulanmayacağına karar verdi (E.2018/331, K.2021/420, 23.9.2021). Üst sınırı altı ayı aştığı için ön ödeme de uygulanmaz (TCK m. 75/1), maddede etkin pişmanlık hükmü de bulunmaz. Dava kural olarak asliye ceza mahkemesinde görülür. Dava zamanaşımı temel hâlde ve tek bir artırım uygulandığında sekiz yıldır ve kesen işlemlerle en çok on iki yıla uzar (m. 66/1-e ve 67/4); Ceza Genel Kurulu sekiz yıllık asli süre dolduğu için bir mahkûmiyeti bozup davayı düşürdü (E.2024/3, K.2025/104, 26.2.2025). Süre hesaplanırken nitelikli hâller de dikkate alınır (m. 66/3). Ceza Genel Kurulu 265/1, 3 ve 4'ün birlikte uygulandığı dosyada üst sınırı altı yıl olarak hesapladı (E.2018/331, K.2021/420). Üst sınır beş yılı aşınca, örneğin 265/3 ile 265/4 birlikte ya da 265/2 artırımla uygulanınca, zamanaşımı on beş yıl, kesintiyle en çok yirmi iki yıl altı aydır (m. 66/1-d).

Gözaltı ve tutuklama

Gözaltı, yakalama anından itibaren yirmi dört saati geçemez; toplu olarak işlenen suçlarda Cumhuriyet savcısı süreyi her defasında bir günü geçmemek üzere üç gün uzatabilir (CMK m. 91/1 ve 3). Toplumsal olaylar sırasında işlenen cebir ve şiddet içeren suçlarda suçüstü hâlinde kolluk amiri de gözaltı kararı verebilir; kişi en geç kırk sekiz saat, toplu suçlarda dört gün içinde hâkim önüne çıkarılır (m. 91/4). Hesap ve itiraz yolu gözaltı süresi yazısında.

Tutuklama için kuvvetli suç şüphesini gösteren somut deliller ve bir tutuklama nedeni gerekir; işin önemi ve beklenen cezayla ölçülü olmayan tutuklama yasaktır (m. 100/1). TCK 265, tutuklama nedeninin var sayılabildiği katalog suçlar arasında yer almaz (m. 100/3). Kanuna göre sadece adlî para cezasını gerektiren suçlarda veya vücut dokunulmazlığına karşı kasten işlenenler hariç olmak üzere hapis cezasının üst sınırı iki yıldan fazla olmayan suçlarda tutuklama kararı verilemez (m. 100/4). TCK 265'in üst sınırı üç yıl olduğu için bu yasak uygulanmaz. Bu nedenle hâkim, kaçma ya da delil karartma şüphesini ve adli kontrolün neden yetersiz kalacağını somut olgularla yazmak zorundadır (m. 101/1-2). Tutuklama kararına karşı itiraz süresi kararın öğrenilmesinden itibaren iki haftadır (m. 101/5 ve 268/1); kararın içermesi gereken gerekçe tutuklama şartları ve nedenleri yazısında.

Anayasa Mahkemesi, 1 Mayıs 2024'teki gösteri nedeniyle bu suçla ve 2911 sayılı Kanun'a aykırılıkla tutuklanan altı kişinin başvurusunda 2026'da hem kişi hürriyetinin hem de toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkının ihlal edildiğine karar verdi; toplantı hakkı ihlali dört kararda oyçokluğuyla verildi. Çağla Tanışlar (B. No: 2024/40271, 17.2.2026) kararında Mahkeme, başvurucunun elindeki flama sopasıyla polislere saldırdığını gösteren görüntü tutanağını kuvvetli şüphe için yeterli buldu (§ 28). Ama bu tutanak tutuklama tarihinde zaten savcılığın elindeydi; delil karartma şüphesi yoktu, kaçma şüphesi için de somut bir gerekçe yazılmamıştı ve suçlar katalogda bulunmuyordu (§ 30). Başvuruculara iki ihlal için toplam 50.000 TL ile 300.000 TL arasında manevi tazminat verildi. Tutuklamaya karşı başvuruda Mahkemenin aradığı şartlar tutuklamaya karşı bireysel başvuru sayfasında. Beraat ya da takipsizlikle biten dosyada tutuklanan kişi Devletten tazminat isteyebilir (CMK m. 141/1-e); gözaltının hukuka aykırı olduğu şikâyetinde de Anayasa Mahkemesi önce bu tazminat yolunun kullanılmasını arıyor (Mehmet Ali Tekmir, B. No: 2021/56155, 12.3.2026, §§ 23-24). Dava şartları haksız tutuklama tazminatı yazısında.

Polis darp ettiyse: rapor, kamera ve şikâyet

Anayasa Mahkemesine gelen bu dosyalarda kişi çoğu kez aynı anda iki rolde bulunur: hakkında görevi yaptırmamak için direnme soruşturması yürür, kendisi de polisin güç kullanmasından şikâyetçidir. Kolluk görevlisinin kötü muamelesi ya da güç kullanırken sınırı aşması (TCK m. 256) iddiasında 4483 sayılı Kanun uygulanmaz (m. 2 son fıkra) ve Cumhuriyet savcısı soruşturmayı doğrudan yürütür (Başbozkurt, 2025, s. 681-682). Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu, izne tabi olmayan bu suçlarda izin istenmesini ve bu yüzden soruşturma yapılmamasını başlı başına kötü muamele yasağının ihlali saydı (Erdal Sarıkaya [GK], B. No: 2017/37237, 17.3.2021, §§ 126-127). İzin sistemi soruşturma izni yazısında.

Savcı yaralanmayı öğrendiği anda harekete geçmekle yükümlüdür. Süreyya Karaağaç (B. No: 2021/61617, 18.2.2026) kararındaki başvurucu, Ankara'da bir rektör atamasına karşı yapılan gösteride yakalanmış, kendisi de iki polisi yaraladığı gerekçesiyle bu suçtan 6 ay 7 gün hapis almış ve hükmün açıklanması geri bırakılmıştı (§ 3). Müdafii, ifade sırasında başvurucunun yüzündeki ve vücudundaki yaraları tutanağa yazdırmış, adli raporlar da yaralanmayı göstermişti. Anayasa Mahkemesine göre savcılık şikâyeti beklemeden soruşturma başlatmalıydı. Bekleme yüzünden olay yerindeki kameraların kayıtları otuz günlük saklama süresi dolduğu için silindi; savcılık başvurucunun gösterdiği tanıkları dinlemedi, güç kullanan polisleri belirlemedi ve soruşturmayı polis tutanaklarıyla kapattı (§§ 6, 21). Mahkeme oyçokluğuyla usul ihlali buldu ve 30.000 TL manevi tazminat verdi.

İddiayı dile getirmemek ise başvuruyu zayıflatır. Gezi Parkı olaylarında gözaltına alınan ve hakkında bu suçtan soruşturma açılan bir başvurucu, avukatı yanındayken verdiği iki ifadede kötü muamele iddiasından hiç söz etmemişti. Anayasa Mahkemesi bunu dikkat çekici buldu ve kötü muamele yasağının iki boyutunun da ihlal edilmediğine karar verdi (Oğulcan Yiğit Özdemir, B. No: 2020/16726, 17.9.2024, §§ 26, 30, 33).

Bu kararlardan çıkan adımlar şunlardır. Gözaltına giriş ve çıkışta alınan adli muayene raporlarında yaraların ve sizin anlatımınızın yazılmasını isteyin; serbest kaldığınız gün bir hastaneye de başvurun. Savcılıktaki ifadenizde darp iddianızı saat ve yer vererek anlatın ve avukatınızın gördüğü yaraları tutanağa geçirtin. Olay yerini gören kameraların, araç içi kameraların ve polislerin üzerlerinde taşıdığı kameraların saat aralığını belirten yazılı bir dilekçeyle savcılıktan kayıtların hemen alınmasını isteyin; talebin nasıl yazılacağı kamera kaydı delil olur mu yazısında. Tanıkların adlarını ve iletişim bilgilerini dilekçeye ekleyin. Soruşturmanın şüpheli polislerin çalıştığı birime bırakılmamasını da isteyebilirsiniz: Anayasa Mahkemesi, ifadeleri ve görüntü çözümlemelerini şüphelilerin görev yaptığı karakola yaptıran savcılığın soruşturmanın kaderini o karakola bıraktığını belirtti (Ömer Tosun, B. No: 2021/44251, 10.12.2025, § 45).

Savcılık şikâyetinizi araştırmadan kapatabilir. Mehmet Ali Tekmir kararında Başsavcılık, başvurucu direnmeseydi polisin zor kullanmasının hayatın olağan akışına aykırı olacağını söyleyip hiçbir araştırma yapmadan kovuşturmaya yer olmadığına karar vermişti (§ 5). Başvurucu hakkındaki direnme soruşturmasında ise polisler için meşru savunmadan takipsizlik verilmiş, bu karar başvurucuya tebliğ edilmemişti. Anayasa Mahkemesi, savcılığın soruşturmayı kolluğa bıraktığını ve başvurucunun güç kullanılmasını gerektiren bir tutumu olup olmadığını tartışmadan hakaretini polislerin meşru savunması için yeterli saydığını belirterek usul ihlali buldu (§ 18). Takipsizlik kararına kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edilir (CMK m. 173/1); itiraz dilekçesinin içeriği takipsizlik kararı yazısında. Polis yargılanıp mahkûm olursa hükmün açıklanması geri bırakılamaz, çünkü kamu görevlisinin görevi sebebiyle işlediği kötü muamele suçlarında HAGB uygulanmaz (CMK m. 231/14); bu kuralın geçmişi kolluk şiddetinde HAGB yazısında.

Kendi ceza davanızın sonucunu beklemek, kötü muamele şikâyetiniz için Anayasa Mahkemesine başvuru sürenizi korumaz. Örgüt üyeliği suçlamasıyla gözaltına alınan bir başvurucu gözaltında darp edildiğini yalnız duruşmada söylemiş, suç duyurusunda bulunmamış ve soruşturma açılmadığı hâlde mahkûmiyetinin Yargıtay'ca onanmasını beklemişti; başvurusu süre aşımından reddedildi. Mahkemeye göre kişi hakkındaki yargılamanın, iddiası hakkında soruşturma başlatılmasına hiçbir katkısı yoktu (Fuat Korkmaz, B. No: 2021/60219, 11.3.2026, §§ 13-15). Soruşturma ilerlemiyorsa bunu fark ettiğiniz andan itibaren çok geçmeden Anayasa Mahkemesine başvurulur; öteki süre tuzakları gözaltında kötü muamele sayfasında.

Dava, istinaf ve kararın kesinleşmesi

Bu davalarda delillerin başında polislerin tuttuğu olay tutanağı ve görevlilerin beyanları gelir. Savunma tutanağı kamera görüntüleriyle, adli raporlarla ve tanık anlatımlarıyla karşılaştırarak kurulur: Anayasa Mahkemesi bir dosyada kamera görüntülerinin, başvurucunun araca binerken kelepçe takılmasına direndiğine ilişkin tutanak anlatımını doğrulamadığını tespit etti (Ömer Tosun, § 41). Mahkeme de mahkûmiyete esas aldığı delilleri gerekçesinde göstermek zorundadır. Cansu Güneş Seferoğlu (B. No: 2019/3706, 29.6.2022) kararında iddianamede tek delil olarak gösterilen zor kullanma tutanağı dosyada bulunamamış, tutanağı imzalayan polislere de gösterilememişti. İlk derece mahkemesi hangi delile dayandığını, dinlenen polislerin beyanlarını ve savunmayı destekleyen bilirkişi raporunu tartışmadan mahkûmiyet kurdu; istinaf dairesi de bu eksikliği gidermedi. Mahkeme gerekçeli karar hakkının ihlal edildiğine karar verdi ve yeniden yargılama istedi (§§ 39, 42-44).

İstinaf başvurusu hükmün gerekçesiyle birlikte tebliğ edildiği tarihten itibaren iki hafta içinde yapılır (CMK m. 273/1). İlk derece mahkemesinin verdiği beş yıl veya daha az hapis cezasına karşı istinafın esastan reddine dair ya da bu cezayı artırmayan bölge adliye mahkemesi kararları temyiz edilemez (m. 286/2-a ve b). TCK 265, bu sınıra rağmen temyize açık tutulan suçları sayan 286/3 listesinde yer almaz; Yargıtay 4. Ceza Dairesi bu yüzden direnme hükmüne yönelik temyiz istemini reddetti, aynı dosyadaki kamu görevlisine hakaret hükmünü ise inceledi (E.2023/15933, K.2026/691, 7.1.2026; m. 286/3-a-1). İki istisna kararlarda görünüyor. Ceza Genel Kurulu, toplantıda ihtara rağmen dağılmama iddiasıyla birlikte 2911 sayılı Kanun'un 32. maddesindeki atıfla uygulanan direnme hükmünü temyize açık saydı (E.2023/448, K.2025/116, 12.3.2025, oyçokluğu); toplantı davasının kendisi 2911 sayılı Kanun'a muhalefet yazısında. İlk derece mahkemesinin başka suçtan kurduğu hükmü kaldırıp bu suçtan ilk kez mahkûmiyet kuran bölge adliye mahkemesi kararını da Yargıtay temyizde inceledi (4. Ceza Dairesi, E.2026/268, K.2026/6757). Süreler ve dilekçe ceza davasında istinaf yazısında.

Karar kesinleşince Anayasa Mahkemesine başvuru süresi işlemeye başlar: kesin kararın öğrenilmesinden itibaren otuz gün (6216 sayılı Kanun m. 47/5). Direnme hükmü istinafta kesinleşirken aynı dosyadaki başka suçlar Yargıtay'da sürebilir. Özgür Karakaya (B. No: 2021/50808, 18.9.2024) kararındaki başvurucu, istinafla kesinleşen direnme mahkûmiyeti için başvurmuştu; öteki suçlar Yargıtay'daydı ve Mahkeme başvuruyu kesinleşen hükümle sınırlı inceledi (§ 16). Başvurucunun duruşmaya getirilme talebi değerlendirilmeden SEGBİS'le katılması istenmiş, katılmayınca yokluğunda karar verilmişti; Mahkeme duruşmada hazır bulunma hakkının ihlal edildiğine karar verdi (§§ 21-22). Sürenin hangi gün başladığı AYM başvuru süresi ne zaman başlar yazısında.

Anayasa Mahkemesi bu dosyalarda neye bakıyor?

Aşağıdaki tablo, Anayasa Mahkemesinin 11.11.2026'ya kadar yayımladığı kararlardan tam metnini taradığımız 16.204 karar içinde görevi yaptırmamak için direnme suçu geçen 243 kararı, Mahkemenin kendi şikâyet sınıflandırmasına göre gösteriyor. Her kararı bir kez saydık; son sütun, o başlığın ilgili hakkında ihlal bulunan kararları gösteriyor. Kolluk satırında iki kararda ihlal yaşam hakkında bulunduğu için sayılmadı. Okuduğumuz on kolluk kararının yedisinde başvurucu hakkında da bu suçtan soruşturma ya da dava açılmıştı; bu on kararın ikisi aşağıda ayrıca anlatılıyor. Kendi olayınızın hangi satıra girdiğini buradan görebilirsiniz:

Bu sayılar yalnız yayımlanan kararlara aittir ve bir başvurunun sonucunu öngörmez. Bütün başvurularda tablo farklıdır: Mahkemenin 30.6.2026'ya kadar sonuçlandırdığı başvuruların %13,3'ünde en az bir hak ihlali bulundu. Yıllara ve haklara göre sayılar AYM Bireysel Başvuru Raporu 2026 sayfasında.

Ölçüyü Genel Kurul 2026'da bir kez daha yazdı. Güç kullanmaya yetkili görevlilerin, tutumu nedeniyle kendisine güç kullanılması kesin olarak gerekli olmayan bir kişiye fiziksel güç uygulaması, kişi üzerindeki etkisi ne olursa olsun kötü muamele yasağını ihlal eder; güç kesin olarak gerekliyse aşırıya kaçmadan ve kişinin tutumuyla orantılı kullanılır. Bu ilkeler, hukuka uygun emre etkin ya da edilgin direniş gösterildiğinde de geçerlidir. Gözaltındaki kişi yaralanırsa makamlar tatmin edici ve inandırıcı bir açıklama getirmek zorundadır; soruşturma sonunda verilen karar da gücün gerekliliğini ve orantılılığını tartışmalıdır (Halit Eray Tosun ve Koray Tosun [GK], B. No: 2021/24997, 19.2.2026, §§ 39-40, 42-43). O dosyada kardeşler hakkında bu suçtan dava açılmıştı ve dava sürüyordu (§ 23); Mahkeme kendi şikâyetleri hakkındaki soruşturmayı etkisiz buldu. Kararın ayrıntısı gözaltında kötü muamele, gösteri ve sokakta güç kullanımı kolluk şiddeti ve orantısız güç sayfasında.

Mahkûmiyet de kapıyı kapatmıyor. Ömer Tosun, gece yapılan bir denetimde aracının belgelerini vermemiş, 1,49 promil alkollü çıkmış ve jandarma aracında görevlilerle arbedeye girmişti; kendisi hakaret ve bu suçtan mahkûm edildi (§§ 5-6, 26). Anayasa Mahkemesi, araç içindeki direnişin güç kullanmayı gerekli kılmış olabileceğini kabul etti (§ 41). Ama adli tıp raporu kulak zarındaki delinmeyi olayla ilişkilendiriyordu ve dosya, başvurucunun bu kadar şiddetli bir gücü gerektirecek bir eylemde bulunduğunu göstermiyordu; Mahkeme kullanılan gücü orantısız buldu (§ 42). Kötü muamele yasağının maddi ve usul boyutları oybirliğiyle ihlal edildi. Mahkeme ihlal bulduğunda dosyayı yeniden soruşturma için savcılığa gönderir ve talep edilmişse manevi tazminata da hükmeder; yeniden soruşturmanın sonucunu ise belirlemez, delilleri değerlendirme yetkisi savcılıktadır (Mehmet Ali Tekmir, §§ 26-27).

AİHM'e başvuru

Anayasa Mahkemesinin kabul edilemezlik ya da ihlal olmadığı kararı size veya avukatınıza bildirildikten sonra Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine dört ay içinde başvurulur (AİHS m. 35/1); süre hesabı AİHM başvuru süresi yazısında. AİHM de hakkında direnme suçlaması bulunan kişilerin kötü muamele şikâyetlerini Türkiye kararlarında inceledi.

Dilek Aslan/Türkiye (B. No: 34364/08, 20.10.2015) kararında başvurucu Kars'ta bildiri dağıtırken polislerle arbedeye girmiş, bu suçtan 11 ay 20 gün hapis almış ve hükmün açıklanması geri bırakılmıştı (§ 27). Onun şikâyetinde savcı, yaraların polislere direnirken oluşmuş olabileceğini söyleyerek takipsizlik verdi (§ 30). AİHM, yakalama sırasında güç kullanılabileceğini, ancak bunun vazgeçilmez olması ve aşırıya kaçmaması gerektiğini hatırlattı (§ 46). Polisler bu soruşturmada şüpheli sıfatıyla hiç dinlenmemiş, yalnız başvurucu hakkındaki soruşturmada müşteki olarak ifade vermişti (§ 56); doktor raporları İstanbul Protokolü standardının altındaydı (§ 57) ve savcı mahalledeki tanıkları aramamıştı (§ 58). Mahkeme usul yönünden ihlal buldu (§ 59); delil yetersizliği nedeniyle maddi ihlal tespit edemedi (§ 50).

İşik/Türkiye (B. No: 42202/20, 8.10.2024) kararı Anayasa Mahkemesinden sonra AİHM'e gitmenin ne getirebileceğini gösteriyor. Van'da iki grup arasındaki kavgaya müdahale sırasında başvurucu, bir polisin kullandığı FN 303 savunma silahının atışlarıyla biri başına olmak üzere üç yerinden yaralanmıştı (§§ 52, 57). Anayasa Mahkemesi gücü gerekli ve orantılı bulmuştu (§ 35). AİHM ise kolluk görevlileriyle karşı karşıya kalan kişide muamelenin ağırlığından önce zorunluluğuna bakıldığını belirtti (§ 53). Savcılık başvurucu hakkındaki direnme suçlamasını delil yetersizliğinden takipsizlikle kapattığı için AİHM, Hükûmetin başvurucunun olaya karıştığı iddiasına ağırlık vermedi (§ 60). Mahkemeye göre güç, başvurucunun davranışıyla zorunlu hâle gelmemişti ve kalabalığı dağıtmak için de vazgeçilmez değildi (§ 61). AİHM iki boyutta da ihlal buldu ve 12.500 avro manevi tazminata hükmetti.