2911 Sayılı Kanuna Muhalefet Suçu ve Cezası 2026: Eyleme Katıldım Diye Dava Açıldı, Ne Yapabilirim?

2911 sayılı Kanuna muhalefetin cezası

Anayasa'nın 34. maddesi herkese önceden izin almadan, silahsız ve saldırısız toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı tanır; 2911 sayılı Kanun'un 3. maddesi aynı kuralı tekrar eder. Kanun bu hakkın kullanılma şeklini düzenler ve 28. maddeden itibaren ceza hükümleri koyar. Aşağıdaki tablo, ifadeye çağrılan ya da hakkında dava açılan kişinin iddianamede en sık gördüğü maddeleri ve cezalarını gösteriyor; suçlamanın hangi satıra girdiğini iddianamedeki madde numarasından bulabilirsiniz:

Kanun daha az görülen birkaç suç da tanımlar: düzenleme kurulunda gösterilen ama 9. maddedeki nitelikleri taşımayan kişi (m. 28/2), yerinde bulunma ve düzeni sağlama görevlerini yapmayan kurul üyeleri (m. 28/3), kolluğa ya da toplantıyı kayda alan görevliye cebir veya tehditle engel olanlar (m. 28/4), toplantıyı engelleyenler (m. 29), toplantıda huzuru bozanlar (m. 30) ve imzasız ya da suça teşvik eden çağrı araçlarını hazırlayıp kullananlar (m. 31). Kolluk, 23. maddedeki kanuna aykırılık hâllerinden biri gerçekleşmeden ya da 24. maddedeki usule uymadan yetki sınırını aşarak toplantıyı dağıttıysa mahkeme dağılmama ve direnme cezasını dörtte bire kadar indirebilir ya da ceza vermekten vazgeçebilir (m. 32/3).

Aynı olay çoğu zaman başka suçlamalarla birlikte yargılanır. Dağılmamak için kolluğa cebir ya da tehdit kullanıldığı iddiasında ayrıca Türk Ceza Kanunu'nun 265. maddesi uygulanır (m. 32/2); bu suçun unsurları görevi yaptırmamak için direnme yazısında. Toplantıda örgüt lehine slogan ya da sembol bulunduğu iddiasında Terörle Mücadele Kanunu'nun 7/2. maddesindeki propaganda suçu gündeme gelir (terör propagandası). Terörle Mücadele Kanunu'nun 7. maddesinin son fıkrasına göre örgüte üye olmadan örgüt adına 28/1'deki suçu işleyen kişiye ayrıca örgüt üyeliğinden ceza verilmez. Toplantıya katılma nedeniyle örgüt adına suç işlemekten verilen cezaların Anayasa Mahkemesindeki durumu toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkı sayfasında anlatılıyor. Toplantıya katılarak direnme ya da propaganda suçunu işleyen çocuklar bu suçlar yüzünden ayrıca terör suçlusu sayılmaz (m. 34/A); çocuk sanığın yargılanması suça sürüklenen çocuk yazısında.

Bazı protestolar ceza davası yerine idari yaptırımla karşılanır: valilik yasağına aykırı basın açıklaması için çoğunlukla Kabahatler Kanunu'nun 32. maddesinden idari para cezası kesilir. Bu cezaya itiraz ve Anayasa Mahkemesinin kararları basın açıklaması nedeniyle idari para cezası yazısında.

İzinsiz toplantıya katılmak ne zaman suç olur?

Toplantı için izin alınmaz, bildirimde bulunulur. 2911 sayılı Kanun'a göre toplantıyı en az yedi kişiden oluşan bir düzenleme kurulu düzenler (m. 9); kurul üyelerinin tamamının imzaladığı bildirim, toplantıdan en az 48 saat önce ve çalışma saatleri içinde valilik ya da kaymakamlığa verilir (m. 10). Anayasa Mahkemesi basın açıklamalarını da toplantı hakkı kapsamında inceliyor ve barışçıl bir gösterinin veya basın açıklamasının ilke olarak cezai yaptırım tehdidine maruz bırakılmaması gerektiğini söylüyor (Dilan Ögüz Canan [GK], B. No: 2014/20411, 30.11.2017, § 55). Mahkemeye göre bildirim usulü, yetkililere toplantının düzgün yapılması için tedbir alma imkânı verdiği sürece hakkın özüne dokunmaz ve bildirim yükümlülüğüne uyulmaması belirli bir yaptırıma bağlanabilir (Ali Orak ve İrfan Gül, B. No: 2014/10626, 18.4.2018, §§ 46, 59-60).

Toplantıyı kanuna aykırı yapan hâller 23. maddede sayılıdır; başlıcaları şunlardır: bildirim verilmemesi ya da bildirilen gün ve saatin dışına çıkılması, toplantıya silah, taş, sopa, örgüt amblemi ya da suç sayılan pankart ve sloganla katılınması, belirlenen yer ve güzergâh dışında ya da 22. maddedeki yasak yerlerde toplanılması, yasaklama ya da erteleme süresi dolmadan toplantı yapılması, bildirimdeki amacın dışına çıkılması ve düzenleme kurulunun dağılma kararından sonra devam edilmesi. Hangi hâlin dosyanızda ileri sürüldüğü iddianamede ve kararda yazmalıdır; Anayasa Mahkemesi, mahkûmiyet kararında bu hâllerden hangisinin toplantıyı kanuna aykırı hâle getirdiği açıklanmadan verilen 1 yıl 6 aylık hapis cezasını toplantı hakkının ihlali saydı (Güven Usta (2), B. No: 2021/42571, 17.7.2024, §§ 48-51; iki üye bu sonuca katılmadı).

Bildirim yükümlülüğü düzenleme kurulunundur. Anayasa Mahkemesi, bildirime aykırılıktan doğan cezanın yalnız toplantıyı organize eden ya da yönetenlere verilebileceğini, katılımcıların bildirimin yapılıp yapılmadığından haberdar olmalarının beklenemeyeceğini açıkladı (Selma Elma, B. No: 2017/24902, 4.7.2019, § 47). Abdulkerim Ataman (B. No: 2021/58415, 10.12.2024) kararında ilk derece mahkemesi, iddianamede yönetici olarak gösterilen başvurucuyu düzenleyici tespit edilemediği için yalnız bildirimsiz bir yürüyüşe katılmaktan 28/1 uyarınca 1 yıl 3 ay hapis cezasıyla cezalandırmış, cezayı ertelemişti. Mahkeme, kararda toplantının barışçıl olmaktan çıktığına ya da kamu düzenini bozduğuna dair bir tespit bulunmadığını belirtti ve toplantı hakkının ihlal edildiğine karar verdi (§§ 4, 12-16); dosya yeniden yargılamaya gönderildi, 30.000 TL manevi tazminata hükmedildi.

Yargıtay 3. Ceza Dairesi de 2024'te aynı sonuca vardı. Bu çizgi her dosyada uygulanmadı: Abdulkerim Ataman dosyasında Yargıtay, salt katılma nedeniyle verilen 28/1 mahkûmiyetini 26.5.2021'de onamıştı (§ 4). Daireye göre 28/1'deki suç seçimlik hareketlidir: toplantıyı düzenlemek hazırlık dahil gerekli işlemleri yapmak, yönetmek topluluğa talimat verip onu yönlendirmek, “hareketlerine katılmak” ise düzenleyici ya da yönetici olmadan toplantıda bulunup onların hareketlerini paylaşmaktır. Yargıtay 3. Ceza Dairesi bu tanımı Anayasa Mahkemesinin 28/1'i Anayasa'ya uygun bulduğu norm kararından aldı (E.2011/39, K.2012/37, 15.3.2012) ve yaklaşık 200 kişinin katıldığı, zor kullanılarak dağıtılan bir eylemde salt yürüyüşe katılan sanığın beraatine karar verilmesi gerektiğini belirterek mahkûmiyeti bozdu (E.2022/13692, K.2024/6678, 13.5.2024).

Bildirim yapılamayacak kadar ani tepkilerde bildirim beklenmez. Anayasa Mahkemesine göre protesto edilen olayla eş zamanlı ani toplanmalarda ve bildirimin gecikmesiyle anlamını yitirecek toplanmalarda kamu makamları bildirim yükümlülüğü aramamalıdır (Ramazan Düğer ve diğerleri, B. No: 2018/31211, 2.10.2024, § 74). Bu kararda gözaltı işlemleri sürerken adliye önünde başlayan ve tutuklama günü de süren toplantı derhâl tepki verilmesi gereken hâllerden sayıldı (§ 75). Başbakanın şehre geldiği gün yapılan protesto da öyle değerlendirildi (Umut Şimşek ve diğerleri, B. No: 2015/14310, 12.6.2018, § 66). Öğretide düzenleyicisi olmadan bir anda oluşan “spontane” toplantı ile düzenleyicisi olan ama bildirim için süre bulamayan “acil” toplantı ayrı tutulur ve ikisinin kanunla düzenlenmesi önerilir (Ekinci, 2019, s. 782, 785).

Savunmada bu yüzden üç olgu öne çıkar: toplantıyı düzenleyen ya da yöneten siz miydiniz, toplantı olaysız mı sürdü ve dağıldı, protesto ani bir olaya tepki miydi. Bu olguları kolluğun kamera kayıtları, tutanaklar ve tanık beyanlarıyla göstermek mümkündür; kayıtların nasıl isteneceği kamera kaydı delil yazısında.

İhtara rağmen dağılmama: Yargıtay'ın beraat verdiği durumlar

Toplantı kanuna aykırı hâle gelince düzenleme kurulu toplantının sona erdiğini ilan eder. Kurul bunu yapmazsa mülki amir toplantının sona erdirilip erdirilmeyeceğine karar verir; görevlendirdiği güvenlik amiri topluluğa dağılmalarını, dağılmazlarsa zor kullanılacağını ihtar eder ve topluluk dağılmazsa zor kullanılarak dağıtılır (m. 24/1). Toplantı baştan kanuna aykırı başlamışsa olaya müdahale eden güvenlik kuvvetleri amiri topluluğa doğrudan dağılma ihtarında bulunur (m. 24 son fıkra). Güvenlik kuvvetlerine fiilî saldırı veya mukavemet ya da korudukları yer ve kişilere fiilî saldırı varsa ihtar gerekmeden zor kullanılır (m. 24/2). 32. maddenin birinci fıkrası bu emre uymamakta ısrarı cezalandırır: toplantıya katılmak suçun ön şartıdır, suçu oluşturan davranış ihtara ve zor kullanmaya rağmen alanda kalmaktır.

Yargıtay Ceza Genel Kurulu suçun unsurlarını şöyle sıraladı: kanuna aykırı bir toplantıya katılma, hukuka uygun bir dağılma ihtarı, ihtardan sonra dağılmak için makul bir süre, ardından zor kullanılması ve kişinin buna rağmen alanı terk etmemekte diretmesi. Kurula göre “İhtar yapılır yapılmaz, makul bir süre tanınmaksızın zor kullanma aşamasına geçilmemelidir”; süre verilmeden yapılan müdahale sırasında alanda bulunan kişinin dağılmamakta ısrar ettiğinden söz edilemez. Kurul, ihtardan sonra süre verildiği ama güç kullanımı sırasında grubun dağıldığı dosyada suçun unsurlarının oluşmadığını belirterek mahkûmiyette direnen yerel mahkeme kararını oybirliğiyle bozdu (E.2018/508, K.2022/813, 20.12.2022). Bir yıl sonra, grup dağılırken yakalanan sanık için de aynı sonuca vardı (E.2020/3, K.2023/655, 13.12.2023).

3. Ceza Dairesinin son kararları aynı çizgide. Basın açıklamasını bulundukları yerde yapıp dağılmaları yönündeki ikazdan sonra süre tanınmadan su sıkılarak dağıtılan ve sonra yeniden toplandığına dair tespit bulunmayan grupta yer alan sanığın beraati gerekir (E.2023/15752, K.2024/6221, 6.5.2024). Daireye göre dağılma emri suçun unsurudur; katılan kişi toplantının kanuna aykırı olduğunu idarenin uyarısıyla öğrenir. Topluluk ihtardan önce ya da sonra kendi isteğiyle dağılırsa ya da zorla dağıtılmamışsa 32/1'deki suç oluşmaz; grubu yönlendirdiği kabul edilen sanık hakkında da zor kullanmaya rağmen dağılmamakta ısrar ettiğine dair şüpheden uzak delil yoksa beraat kararı verilir (E.2024/7586, K.2024/10001, 18.9.2024). Müdahaleye rağmen dağılmayıp direndiğine dair delil bulunmayan sanıkların mahkûmiyeti de bozuldu (E.2023/25162, K.2025/417, 7.1.2025).

Anayasa Mahkemesi de ihtarın biçimine bakar. Göstericilere ihtarın uygun araçla, örneğin megafonla yapılması ve ardından makul bir süre verilmesi gerekir; ihtarla eş zamanlı müdahale emri verilen dosyada Mahkeme usulüne uygun bir ihtar bulunmadığını tespit etti (Umut Şimşek ve diğerleri, § 67). Dosyanızda okunacak belgeler bunlardır: olay tutanağında ihtarın saati ve kimin yaptığı, kamera kayıtlarında ihtarla müdahale arasındaki süre, sizin o anda nerede durduğunuz. Tutanakta yazılanlara itiraz ediyorsanız tutanağı düzenleyen kolluk görevlilerinin tanık olarak dinlenmesini ve görüntülerin bilirkişiye incelettirilmesini isteyebilirsiniz; Ceza Genel Kurulunun 2022 kararında bilirkişi, sanıkla ilgili görüntü kaydı bulunmadığını ve ihtarın yapılıp yapılmadığının tespit edilemediğini rapor etmişti.

Pankart, slogan, yüz örtme ve taş

33. madde toplantıya ne ile katıldığınıza bakar. Taş, sopa, sapan, patlayıcı ya da yakıcı madde taşıyarak veya kimliğini gizlemek amacıyla yüzünü örterek katılan kişi 2 yıl 6 aydan 4 yıla (m. 33/1-a), yasa dışı örgütün amblemiyle ya da kanunların suç saydığı pankart, döviz veya sloganla katılan kişi 6 aydan 3 yıla kadar hapis cezası alır (m. 33/1-b). Toplantı ayrıca kanuna aykırıysa ve dağılmamak için direnildiyse 32. maddeden de ceza verilir (m. 33/son).

Sloganın ya da pankartın suç olduğu kabul ediliyorsa bunun gerekçesi kararda yazmalıdır. Ramazan Düğer kararında mahkûmiyet, toplantının kanunun suç saydığı slogan ve pankartlarla kanuna aykırı hâle geldiği kabulüne de dayanıyordu. Anayasa Mahkemesi sloganlar hakkında hiçbir açıklama yapılmadığını, pankartın hangi gerekçeyle hakaret oluşturduğunun açıklanmadığını ve pankartın bir siyasi partinin il başkanlığınca getirildiği savunmasının araştırılmadığını tespit etti (§§ 76-77). Buna karşılık, mahkemenin tespitine göre terör örgütünün gençlik yapılanmasının bayrağı ve renkleriyle bir Nevruz etkinliğine katılan başvurucunun 33/1-b uyarınca aldığı 1 yıl 3 ay hapis cezası, olayın dönemindeki çatışma koşulları gözetilerek ihlal sayılmadı (Miraç Topkan, B. No: 2022/39311, 26.3.2025, §§ 27, 35-38).

Şiddet olgusu kişiye özgü kurulmalıdır. Anayasa Mahkemesine göre toplantı hakkına müdahale eden makam, ya şiddetin toplantının bütününe hâkim olduğunu ya da müdahale ettiği kişinin bizzat şiddete katıldığını ispat eder. Toplantının barışçıl olmadığını ileri süren makam kimin ne şekilde şiddet kullandığını göstermek zorundadır (Ferhat Üstündağ, B. No: 2014/15428, 17.7.2018, § 56). Bazı katılımcıların şiddeti, toplantının bütününe sirayet etmedikçe öteki katılımcıların cezalandırılmasını haklı kılmaz (Umut Şimşek ve diğerleri, § 68). Kişinin kendi şiddet eylemi ise mahkûmiyete dayanak olur: bilirkişinin görüntüden barikatın arkasından kolluğa taş attığını saptadığı başvurucunun 33/1-a uyarınca aldığı 2 yıl 1 ay hapis cezasına ilişkin başvuru açıkça dayanaktan yoksun bulundu (Yavuz Yenigül, B. No: 2022/91649, 22.7.2026, §§ 6-7, 17, 21).

Yüz örtme hükmü tartışmalı kalmaya devam ediyor. Anayasa Mahkemesi 33/1-a'daki “kimliklerini gizlemek amacıyla yüzlerini tamamen veya kısmen bez vesair unsurlarla örterek” ibaresini Anayasa'ya aykırı bulmadı; karar dört üyenin karşıoyuyla verildi (E.2015/41, K.2017/98, 4.5.2017). Öğretide, alt sınırın 2 yıl 6 ay olması nedeniyle bu suçta HAGB ve adli para cezasına çevirme gibi seçeneklerin fiilen kullanılamadığı ve cezanın ölçüsüz olduğu ileri sürülüyor (Şirin, 2025, s. 820-821). Yüzünü soğuktan, gazdan ya da sağlık nedeniyle örttüğünü söyleyen sanık için belirleyici olan, kimliğini gizleme amacının delillerle kurulup kurulmadığıdır.

Kolluğa direnme suçlamasında da hangi eylemin hangi suça dayandığı kararda açıklanmalıdır. Bir başvurucu görevi yaptırmamak için direnmeden 22 ay 15 gün hapis cezası almıştı. Mahkûmiyet, 2012'deki izinsiz Nevruz etkinliğinde polise taş attığı kabulüne ve başka bir gösteride gözaltına alınırken “Üzerimi arayamazsınız” diyerek aramaya direndiğine dayanıyordu; mahkeme taş kullanılmasını ve eylemin zincirleme işlenmesini cezanın artırımına dayanak yapmıştı (§ 9). Anayasa Mahkemesi, hangi eylemin hangi suça esas alındığının ve taş attığı kabulüne nasıl ulaşıldığının gerekçeden anlaşılmadığını, aramaya karşı sözlerin ise cebir ya da tehdit içermeyen pasif davranışlar olduğunu belirterek toplantı hakkının ihlal edildiğine karar verdi (Deniz Aydın, B. No: 2021/19634, 26.3.2025, §§ 44-49; bir üye katılmadı). 32/2 yoluyla uygulanan 265. madde hükmüne karşı da temyiz yolu açıktır (Yargıtay CGK, E.2023/448, K.2025/116, 12.3.2025, oyçokluğuyla).

Gözaltı, tutuklama, savcılık kararı ve zamanaşımı

Gözaltı yakalamadan itibaren 24 saati geçemez; toplu olarak işlenen suçlarda Cumhuriyet savcısı süreyi her defasında bir günü geçmemek üzere üç gün uzatabilir (CMK m. 91/1, 3). Suçüstü hâlinde, toplumsal olaylar sırasında işlenen cebir ve şiddet içeren suçlarda ve 33/1-a'daki suçta mülki amirin belirlediği kolluk amirleri de gözaltı kararı verebilir. Bu durumda kişi en geç 48 saat, toplu suçlarda dört gün içinde hâkim önüne çıkarılır (m. 91/4). Sürelerin hesabı ve gözaltına itiraz gözaltı süresi yazısında.

CMK'nın 100/4. maddesine göre “Sadece adlî para cezasını gerektiren suçlarda veya vücut dokunulmazlığına karşı kasten işlenenler hariç olmak üzere hapis cezasının üst sınırı iki yıldan fazla olmayan suçlarda tutuklama kararı verilemez.” 28/1 ve 32/1'de üst sınır 3 yıl, 33/1-a'da 4 yıl olduğu için bu yasak işlemez. 33. madde suçları, somut delillere dayanan kuvvetli şüphe varsa tutuklama nedeninin var sayılabildiği suçlar arasındadır (m. 100/3); 28 ve 32. madde suçları bu listede yer almaz. Her durumda tutuklama verilmesi beklenen cezayla ölçülü olmalıdır (m. 100/1). Umut Kabaklı (B. No: 2024/40277, 17.2.2026) kararında başvurucu, 2024'te yasaklanan 1 Mayıs yürüyüşünden sonra 32/1 ve TCK 265 suçlamalarıyla tutuklanmıştı; kolluk tutanağına göre flama sopasıyla görevlilere saldırmıştı (§§ 4-5, 22). Anayasa Mahkemesi bu tutanağa dayanan kuvvetli şüpheyi keyfî saymadı (§ 22). İhlal, tutuklama nedeninin gösterilmemesinden çıktı: görüntü kayıtları zaten savcılıktaydı, kaçma şüphesine dair somut gerekçe yoktu ve suçlar katalogda değildi (§ 24). Mahkeme kişi hürriyetinin ve toplantı hakkının ihlal edildiğine karar verdi (§§ 26, 33; toplantı hakkı yönünden oyçokluğuyla). Başvurucunun barışçıl bir gösteriye katıldığı için tutuklandığı iddiası (§ 27) Mahkemenin tespiti değildir. Tutuklamaya itirazda kullanılacak ölçütler tutuklama nedenleri yazısında.

Savcı dava açmak yerine kamu davasının açılmasını beş yıl erteleyebilir. Üst sınırı üç yıl veya daha az hapis olan suçlarda, şüphelinin daha önce kasıtlı bir suçtan hapis cezası almamış olması ve öteki şartların bulunması hâlinde bu karar verilebilir (CMK m. 171/2-3); 28/1, 32/1 ve 33/1-b bu sınırın içindedir. Toplantıyı tertip eden kişi için 32/1'in üst sınırı yarı oranında artırımla 4 yıl 6 aya çıktığından bu yol onun hakkında kapanır. Erteleme süresinde kasıtlı bir suç işlenmezse kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir (m. 171/4). Örgüt faaliyeti çerçevesinde işlendiği kabul edilen suçlarda bu yol uygulanmaz (m. 171/6-a). Şüpheli ve suçtan zarar gören bu karara 173. madde hükümlerine göre sulh ceza hâkimliğine itiraz edebilir (m. 171/2).

Suçlama yalnız 2911 sayılı Kanun'dan ise dava asliye ceza mahkemesinde görülür; aynı dosyada Terörle Mücadele Kanunu kapsamına giren bir suçlama varsa ağır ceza mahkemesi bakar (5235 sayılı Kanun m. 11-12). Süre hesabında suçun nitelikli hâlleri de sayılır (TCK m. 66/3). 2911 sayılı Kanun'daki suçların üst sınırı artırımlarla birlikte de beş yılı geçmez: en yüksekleri 28/4, 31/3 ve 34. maddede 5 yıl, toplantıyı tertip edenin dağılmama suçunda yarı oranında artırımla 4 yıl 6 aydır. Bu yüzden dava zamanaşımı sekiz yıl, kesilirse en çok on iki yıldır (m. 66/1-e, 67/4). Aynı olayda TCK 265'ten de suçlama varsa onun süresi ayrıca hesaplanır. Suçun birden fazla kişiyle ve silahla birlikte işlendiği kabul edilirse üst sınır 6 yıla çıkar; süre on beş yıl, kesilirse en çok yirmi iki yıl altı aydır (m. 265/3-4, 66/1-d, 67/4). Olaydan yıllar sonra açılan davalarda bu hesap ilk iş olarak yapılır; ayrıntısı ceza davası zamanaşımı yazısında.

Mahkûmiyet, HAGB ya da erteleme çıkarsa

Mahkeme iki yıl veya daha az hapis ya da adli para cezasına hükmederse hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verebilir (CMK m. 231/5). 7589 sayılı Kanun'la 31.7.2026'da yeniden yazılan 231. maddeye göre bunun için sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamış bulunması, mahkemenin yeniden suç işlemeyeceği kanaatine varması ve varsa zararın giderilmesi gerekir (m. 231/6). Sanığın HAGB'yi kabul etmesi şartı 7499 sayılı Kanun'la 1.6.2024'te kalktı; bu tarihten önce verilen HAGB kararlarında hâlâ aranır (CMK geçici m. 6/2-d). Sanık beş yıl denetim süresine tabi tutulur ve bu sürede dava zamanaşımı durur (m. 231/8). Denetim süresi kasten yeni bir suç işlenmeden ve denetimli serbestlik yükümlülüklerine uyularak geçerse dava düşer (m. 231/10). HAGB kararları ayrı bir sisteme kaydedilir ve yalnız bir soruşturma ya da kovuşturmayla bağlantılı olarak savcı, hâkim veya mahkeme bu kayda bakabilir (m. 231/13). HAGB'nin genel kuralları HAGB nedir, Anayasa Mahkemesinin iptal kararlarıyla geçirdiği değişiklikler HAGB iptal kararı yazısında.

1.6.2024'ten beri, 7589 sayılı Kanun'la yeniden yazılan hâliyle de, HAGB kararına karşı yol istinaftır (m. 231/12; geçici m. 6/2-a); bu tarihten önce verilen HAGB kararlarında itiraz yolu uygulanır (geçici m. 6/2-b). 28/1, 31 ve 32. madde suçlarında bölge adliye mahkemesinin kararı da temyiz edilir. Bir dosyada 33. maddenin son fıkrası yollamasıyla 32/1'den 10 ay hapis ve HAGB kararı verilmiş, bölge adliye mahkemesi istinaf başvurusunu reddetmişti. Yargıtay Ceza Genel Kurulu bu kararın CMK'nın 286/3-c maddesi uyarınca temyiz edilebileceğine oybirliğiyle karar verdi ve dosyayı temyiz isteminin incelenmesi için daireye gönderdi (E.2026/81, K.2026/478, 16.9.2026).

Hapis cezası iki yıl veya daha azsa ertelenebilir (TCK m. 51/1); HAGB verilen hükümdeki hapis cezası ise ertelenemez ve seçenek yaptırıma çevrilemez (CMK m. 231/7). Bir yıl veya daha az süreli hapis cezası adli para cezasına çevrilebilir (TCK m. 49/2, 50/1-a). 28/1'de en az ceza 1 yıl 6 ay olduğundan bu imkân bu suçta çoğu dosyada kullanılamaz; alt sınırı 6 ay olan 32/1'de kullanılabilir. Kesinleşen bir mahkûmiyetin memuriyete etkisi ayrıca hesaplanmalıdır: kasten işlenen bir suçtan bir yıl veya daha fazla hapis cezası almak memur olmaya engeldir (657 sayılı Kanun m. 48/A-5). HAGB ile mahkûmiyet arasındaki fark ve kamu görevine etkisi HAGB memuriyete engel mi yazısında.

Barışçıl bir toplantı için verilen HAGB kararı Anayasa Mahkemesinde ihlal sonucu doğuruyor. Mahkemeye göre HAGB, kişiyi denetim süresi boyunca başka bir suçtan mahkûm olursa cezasının infaz edileceği tehdidi altında tutar ve bundan sonra bir toplantıya katılıp katılmama kararını caydırır (Ali Orak ve İrfan Gül, § 64; Umut Şimşek ve diğerleri, §§ 70-71). Genel Kurul 2022'de, toplantı ve düşünce açıklaması nedeniyle verilen HAGB kararlarında o dönemki kanuni düzenlemenin yapısal sorunlar içerdiğini ve itiraz mercilerinin iddiaları tek cümlelik gerekçelerle reddettiğini tespit etti; müdahaleleri kanunilik şartını karşılamamış buldu (Atilla Yazar ve diğerleri [GK], B. No: 2016/1635, 5.7.2022, §§ 155, 170-175).

Anayasa Mahkemesi 2911 davalarında ne diyor?

Anayasa Mahkemesinin 11.11.2026'ya kadar yayımladığı kararlar içinde 2911 sayılı Kanun'a dayanan bir ceza yaptırımını (mahkûmiyet, HAGB, kovuşturmanın ya da cezanın ertelenmesi) toplantı hakkı yönünden inceleyen 29 karar var; kararları tam metinleri ve Mahkemenin şikâyet kayıtları üzerinden saydık. Bunların 20'sinde ihlal bulundu, birinde (Miraç Topkan) ihlal olmadığına karar verildi, 8'i kabul edilemez bulundu. Kabul edilemez kararların 6'sında başvuru yollarının tüketilmemesi gerekçesi var; 3'ünde başvurucular 2017 ve 2018'de, temyiz yolu açılmadan önce başvurmuştu ve Mahkeme başvurudan sonra 2019'da açılan bu yolun kullanılmasını şart koştu. Terör suçlamalarına ve görevi yaptırmamak için direnmeye dayanan mahkûmiyetler bu sayıya dahil değildir. Bu kararlar yalnız yayımlanmış olanlardır ve bir başvurunun kabul ihtimali gibi okunamaz; Mahkemenin bütün başvurulardaki ihlal oranı ve yıllara göre dağılım AYM Bireysel Başvuru Raporu 2026 sayfasında.

Mahkemenin baktığı soruların ilki, toplantının kanuna aykırı olmasının tek gerekçe yapılıp yapılmadığıdır. Genel Kurul, 28. maddenin barışçıl gösterilere dolaylı müdahale aracı olarak kullanılma riski taşıdığını belirtti. Ona göre polis raporu, iddianame ya da mahkeme gerekçesi, cezanın kamu düzeninin bozulması ya da bozulma tehlikesi nedeniyle verildiğini ortaya koymalıdır (Dilan Ögüz Canan [GK], §§ 46, 53; iki üye ihlal sonucuna katılmadı). Kanuna aykırılığın şekli tespiti bu yükü karşılamaz: Ali Orak ve İrfan Gül kararında mahkeme, araç ve yaya trafiğini aksatmadan sona eren yürüyüşün kamu düzenini bozup bozmadığını tartışmadan 1 yıl 6 ay 22 gün hapis cezası vermişti (§§ 55, 65-67). Abdulkerim Ataman kararında da mahkeme yalnız 2911'in hükümlerini şeklen uygulamakla yetinmişti (§ 13).

İkinci soru, cezanın ağırlığıdır. Toplantı hakkını kullanan kişiye hürriyeti bağlayıcı ağır bir ceza verildiğinde, kamu düzeni ile toplantı hakkı arasında adil denge kurulduğu hiçbir şüpheye yer bırakmayacak biçimde ortaya konmalıdır (Mahir Engin Çelik ve Sakine Esen Yılmaz, B. No: 2016/8776, 7.9.2021, § 44). Güven Usta (2) kararında Mahkeme, toplantının dağıtılmasını gerekli bulduğu hâlde 1 yıl 6 ay hapis cezasının neden gerekli olduğunun gerekçede açıklanmadığını belirtti (§ 50).

Üçüncü soru, kışkırtma suçlamalarında kişinin neyi bildiğidir. Mahir Engin Çelik kararında başvurucuların valiliğin erteleme kararından haberdar oldukları her türlü şüpheden uzak biçimde ortaya konamamış, dağıtılmak istenen bildiriler ile sonradan yaşanan olaylar arasında somut bir bağ da kurulamamıştı (§§ 45-46). Yaprak Yılmaz ve Alişan Taburoğlu (B. No: 2023/22229, 2.10.2025) kararında Mahkeme, kampüse protesto bildirisi götüren öğrencileri kışkırtmaya teşebbüsten cezalandıran kararda iki gün sonraki toplantının neden kanuna aykırı olacağının ve başvurucuların bunu nasıl bildiğinin açıklanmadığını tespit etti ve oybirliğiyle ihlal buldu (§§ 29-31).

Aşağıdaki tablo, bu ölçütlerin uygulandığı kararlardan seçilmiş örnekleri ve sonuçlarını gösteriyor; kendi dosyanıza en yakın olayı ve verilen giderimi buradan karşılaştırabilirsiniz:

Mahkeme delilleri yeniden değerlendirmez. Sübuta ilişkin itirazlar, örneğin görüntüdeki kişinin siz olmadığı ya da bilirkişi raporunun yetersizliği, kural olarak bireysel başvurunun konusu değildir (Yavuz Yenigül, § 18). Bu itirazlar ilk derece mahkemesinde, istinafta ve temyizde ileri sürülür ve kanıtlanır; Anayasa Mahkemesine taşınacak olan, mahkemenin bu itirazlara ve toplantının barışçıl niteliğine cevap verip vermediğidir. Toplantıyı yasaklayan ya da dağıtan idari işleme karşı ise, kötü muamele iddiası yoksa, önce idari yargıya gidilir (Meral Danış Beştaş (6) [GK], B. No: 2022/35, 23.10.2025, §§ 58-59); yasaklama ve dağıtma kararları toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkı sayfasında. Dağıtma sırasında yaralananların yolu biber gazı ve gaz fişeği ve kolluk şiddeti sayfalarında.

İhlal kararında Anayasa Mahkemesi dosyayı yeniden yargılama yapılmak üzere hükmü veren mahkemeye gönderir (6216 sayılı Kanun m. 50/2). 2024 ve 2025'te verilen kararlarda buna ek olarak 30.000 TL ile 34.000 TL arasında manevi tazminata hükmedildi (Güven Usta (2), Abdulkerim Ataman, Ramazan Düğer ve Yaprak Yılmaz kararlarının hüküm fıkraları). Yeniden yargılamanın işleyişi ihlal kararından sonra yeniden yargılama yazısında.

Hangi yol, hangi sürede?

Aşağıdaki tablo, 2911 sayılı Kanun'dan verilen bir hükme karşı izlenecek yolları ve sürelerini gösteriyor; süreler 1.6.2024 ve sonrasında verilen kararlar için geçerlidir. Hangi yolun açık olduğunu iddianamedeki ve hükümdeki madde numarasıyla bu tablodan kontrol edebilirsiniz:

Temyiz şartı en sık yapılan hatadır. 7188 sayılı Kanun'un 29. maddesi 28/1, 31 ve 32. madde suçlarında bölge adliye mahkemesi kararlarını cezanın miktarına bakmadan temyize açtı (CMK m. 286/3-c). Bu yol, daha önce kesinleşmiş bölge adliye kararları için de 15 gün içinde temyiz istemek koşuluyla açıldı (7188 sayılı Kanun'la eklenen CMK geçici m. 5). 2017'de başvuran başvurucuların başvuruları, başvurudan sonra 2019'da açılan bu temyiz yolunu kullanmadıkları için başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez bulundu (M.B.K. ve diğerleri, B. No: 2017/15038, 18.6.2020, §§ 22-30; Umut Ercan Henden, B. No: 2017/22718, 24.6.2020, §§ 2, 22-30). 18.5.2018'de başvurup sonra temyize giden başvurucuların dosyasında temyiz incelemesi sürdüğü için yollar yine tüketilmemiş sayıldı (Nergiz Şen ve diğerleri, B. No: 2018/16254, 25.5.2022, §§ 2, 29, 33-36). İstinaf ve temyizin işleyişi ceza davasında istinaf ve ceza davasında temyiz yazılarında, sürelerin Anayasa Mahkemesindeki yorumu istinaf ve temyiz süresi sayfasında.

Anayasa Mahkemesine başvuru süresi, kesin kararın gerekçesinin öğrenildiği günden başlar (6216 sayılı Kanun m. 47/5). Cezaevindeki başvurucu için müddetnamenin tebliğ edildiği gün, en geç kesin kararın öğrenildiği gün sayıldı ve otuz günü geçen başvuru süre aşımından reddedildi (Ramazan Düğer ve diğerleri, §§ 38-40). Başvuru formunda toplantının barışçıl olduğuna, ihtar ve süreye, cezanın ağırlığına ilişkin itirazlarınızı istinaf ve temyiz dilekçesinin hangi bölümünde ileri sürdüğünüzü göstermek, bu şikâyetlerin derece mahkemelerinde dile getirildiğini kanıtlamanın en kısa yoludur. Sürenin başlangıcı AYM başvuru süresi ne zaman başlar, bütün adımlar Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru rehberinde.

AİHM'in Türkiye kararları

AİHM, barışçıl bir gösterinin ilke olarak cezai yaptırım tehdidine tabi tutulmaması gerektiğini Türkiye kararlarında tekrar ediyor. Akgöl ve Göl/Türkiye (B. No: 28495/06, 28516/06, 17.5.2011) kararında üniversite öğrencileri, öldürülen bir arkadaşlarını kampüste anmak için toplanmış, jandarmanın ihtarından sonra yürümüş ve ilk derece mahkemesinde 32. madde uyarınca 2 yıl 6 ay hapis cezası almışlardı; gösteri yaklaşık on bir dakikada dağıtılmıştı ve Yargıtay Ceza Genel Kurulu mahkûmiyeti usulden bozmuştu. AİHM, yalnız izinsiz ama barışçıl bir gösteriye katıldıkları için kovuşturulmalarından ve ilk derecede mahkûm edilmelerinden duyduğu kaygıyı belirtti ve Sözleşme'nin 11. maddesinin ihlal edildiğine karar verdi (§§ 7-8, 14, 20, 43-46).

Gün ve Diğerleri/Türkiye (B. No: 8029/07, 18.6.2013) kararında, kaymakamlığın bir hafta boyunca bütün etkinlikleri ertelediği dönemde yapılan bir basın açıklaması nedeniyle 28/1 uyarınca 1 yıl 6 ay hapis ve adli para cezası alan ve hapis cezasını çeken başvurucular vardı. AİHM cezanın ağırlığına dikkat çekti, barışçıl bir gösterinin özellikle özgürlükten yoksun bırakma tehdidine tabi tutulmaması gerektiğini belirtti ve her başvurucuya 7.500 avro manevi tazminat verdi (§§ 8, 30, 82-85, 89). Mesut Yıldız ve Diğerleri/Türkiye (B. No: 8157/10, 18.7.2017) kararında ise olaysız sona eren bir Nevruz etkinliğinin düzenleyicileri, bazı katılımcıların sloganları nedeniyle 28. madde uyarınca 1 yıl 6 ay hapis cezası almış, yeniden yargılamada hükmün açıklanması beş yıl geri bırakılmıştı. AİHM, bu belirsiz tedbirin başvurucuları uzun süre ceza tehdidi altında tuttuğunu ve caydırıcı etki doğurduğunu belirterek 11. maddenin ihlal edildiğine karar verdi (§§ 7-10, 33, 36-37, 39).

AİHM'e Anayasa Mahkemesinden sonra gidilir; Anayasa Mahkemesinin kabul edilemezlik ya da ihlal olmadığı kararı size veya avukatınıza bildirildikten sonra dört ay içinde başvurulur (AİHS m. 35/1). Sürenin hesabı AİHM başvuru süresi yazısında.