Anayasa Mahkemesinin yayımladığı kararlarda 785 şikâyet “düşme” sonucuyla bitti. Yayımlanan kararlarda incelenen 31.196 şikâyet içindeki payı %3. Bu sonuç 568 kararda verildi; bunların 71'inde başka bir şikâyette ihlal bulundu. Aşağıda bu sonucun en sık görüldüğü haklar ve şikâyet türleri, Mahkemenin bu sonuçta tekrarladığı paragraflar ve son kararlardan örnekler yer alıyor.
Hangi haklarda görülüyor?
Her hak için bu sonuçla biten şikâyetler ve o haktaki bütün şikâyetler içindeki payı:
| Hak | Bu sonuç | Bütün şikâyetler | Oran |
|---|---|---|---|
| Adil yargılanma hakkı (hukuk ve idare davaları) | 170 | 9.807 | %2 |
| Kötü muamele yasağı | 164 | 1.876 | %9 |
| Mülkiyet hakkı | 122 | 3.793 | %3 |
| Yaşam hakkı | 72 | 1.261 | %6 |
| Özel hayata ve aile hayatına saygı hakkı | 57 | 1.982 | %3 |
| Kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı | 55 | 3.679 | %1 |
| Adil yargılanma hakkı (ceza davaları) | 42 | 5.117 | %1 |
| İfade özgürlüğü | 28 | 1.198 | %2 |
| Maddi ve manevi varlığın korunması hakkı | 26 | 628 | %4 |
| Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı | 12 | 404 | %3 |
Hangi şikâyet türlerinde en sık?
Bu sonucun en çok verildiği şikâyet türleri (Anayasa Mahkemesinin alt başlık etiketleri):
| Şikâyet türü | Bu sonuç | Bütün şikâyetler | Oran |
|---|---|---|---|
| Kötü muamele riskine rağmen sınır dışı Kötü muamele yasağı | 128 | 303 | %42 |
| Makul sürede yargılanma hakkı (hukuk) Adil yargılanma hakkı (hukuk ve idare davaları) | 43 | 2.640 | %2 |
| Yaşamsal tehlikeye rağmen sınır dışı Yaşam hakkı | 38 | 71 | %54 |
| Mahkemeye erişim hakkı (hukuk) Adil yargılanma hakkı (hukuk ve idare davaları) | 37 | 883 | %4 |
| Sınır dışı-Yurda giriş yasağı Özel hayata ve aile hayatına saygı hakkı | 30 | 99 | %30 |
| Tazminat (kamu kurumlarının tarafı olduğu uyuşmazlıklar) Mülkiyet hakkı | 27 | 730 | %4 |
| Mahkemeye erişim hakkı (idare) Adil yargılanma hakkı (hukuk ve idare davaları) | 19 | 841 | %2 |
| İdari gözetim Kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı | 18 | 196 | %9 |
| Mülkiyet hakkı ile bağlantılı etkili başvuru hakkı Mülkiyet hakkı | 18 | 275 | %7 |
| Koruma yükümlülüğünün ihlal edildiğine ilişkin diğer iddialar Yaşam hakkı | 17 | 359 | %5 |
| Yargılamanın sonucuna ilişkin iddialar (idare) Adil yargılanma hakkı (hukuk ve idare davaları) | 17 | 543 | %3 |
| Kamulaştırma bedeli, kamu yararı Mülkiyet hakkı | 15 | 305 | %5 |
Anayasa Mahkemesi bu sonuçta neyi tekrarlıyor?
Yalnızca bu sonuçla biten kararların inceleme bölümlerinde aynı ifadeyle en çok kararda geçen paragraflar. Alıntı, bu ifadeyi kullanan en yeni karardandır:
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün (İçtüzük) 80. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (ç) bendine göre başvurunun incelenmesinin sürdürülmesini haklı kılan bir sebebin olmadığı kanaatine varılması hâlinde başvurunun düşmesine karar verilebilir. Bununla birlikte İçtüzük'ün 80. maddesinin (2) numaralı fıkrası gereği Anayasa'nın uygulanması ve yorumlanması, temel hakların kapsamının ve sınırlarının belirlenmesi ya da insan haklarına saygının gerekli kıldığı hâllerde başvurunun incelenmesine devam edilebileceği öngörülmüştür.
İçtüzük'ün 80. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (c) bendi gereği Anayasa Mahkemesi, ihlalin ve sonuçlarının ortadan kalkmış olması hâlinde başvurunun düşmesine karar verebilir (S.Ö. [2. B.], B. No: 2013/7087, 18/9/2014, § 23; Mehmet Emin Bülbül [2. B.] B. No: 2014/4463, 16/6/2016, §§ 46-48).
Bununla birlikte Anayasa Mahkemesi Samanyolu Yayıncılık Hizmetleri A.Ş. (B. No: 2015/18554, 25/9/2019) başvurusuna ilişkin kararında kamu otoritesince bir şirketin tüzel kişiliğine tek taraflı bir işlemle son verilmesi durumunda bu şirketin taraf olduğu bireysel başvurular hakkında düşme kararı verilmesi gerektiğinin kabulü hâlinde ortakların öngöremedikleri bir terkin işlemi nedeniyle menfaatlerinin zedelenmesinin söz konusu olabileceğine dikkat çekmiştir. Anayasa Mahkemesi anılan kararında hukuki varlıkları kamu otoritelerinin tek taraflı iradesiyle sona erdirilen özel hukuk tüzel kişiliklerinin tüzel kişilikleri sona ermeden önce yaptıkları bireysel başvuruların devamında menfaati bulunduğunu iddia eden kişilerin bireysel başvuruya devam etmek istediklerini makul bir süre içinde Anayasa Mahkemesine bildirmeleri hâlinde başvurunun incelenmesine devam edilebileceğine karar vermiştir …
İlke olarak bireysel başvuruda bulunan başvurucu, tüzel kişiliği haiz bir şirket ise şirketin bireysel başvuru anında tüzel kişiliği haiz olması gerektiği gibi bu tüzel kişiliğin bireysel başvuru sürecinin sonuna kadar korunması şirketler tarafından yapılan başvurunun esasının incelenebilmesi için zorunlu bir koşuldur (Gümüşdere İnşaat Ticaret ve Sanayi A.Ş., B. No: 2013/5016, 12/6/2018, § 36). Şirketin ticaret sicil kaydının silinmesi ve tüzel kişiliğini yitirmesi olgusu bireysel başvurunun esasının incelenmesine engel teşkil eder. Anayasa Mahkemesi, başvurunun incelemesi devam ederken başvuru ehliyetinin yitirilmesi durumunda başvurunun düşmesine karar vermektedir (Gümüşdere İnşaat Ticaret ve Sanayi A.Ş., §§ 38, 39).
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 80. maddesinin (1) numaralı fıkrası gereğince feragat, başvurunun takipsiz bırakılması, ihlalin ve sonuçlarının ortadan kalkmış olması veya başvurunun incelenmesinin sürdürülmesini haklı kılan bir neden görülmemesi hâlinde düşme kararı verilebilir. Başvurucunun annesinin 30/9/2022 tarihinde vefat etmesi nedeniyle kısıtlılık hâli son bulduğundan başvurunun incelenmesinin sürdürülmesini haklı kılan bir nedenin kalmadığı anlaşılmaktadır (benzer yöndeki değerlendirmeler için bkz. Aynur Bakırcı [1. B.], B. No: 2016/935, 24/10/2019, § 19). Bu sebeple başvurunun düşmesine karar verilmesi gerekir.
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün (İçtüzük) 80. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (ç) bendi uyarınca Anayasa Mahkemesince saptanan herhangi bir gerekçeden dolayı başvurunun incelenmesinin sürdürülmesini haklı kılan bir sebebin olmadığı kanaatine varılması hâlinde başvuru hakkında düşme kararı verilebilir (H.L., B. No: 2013/66, 16/5/2013, §§ 17, 18).
Aynı kararda başka hangi sonuçlar var?
Bu sonucun verildiği 568 kararın 71'inde başka bir şikâyette ihlal bulundu. Aynı kararlarda en sık görülen diğer sonuçlar: başvuru yollarının tüketilmemesi (64 karar), açıkça dayanaktan yoksunluk (60 karar), başvurunun reddi (18 karar).
Son kararlardan örnekler
Yalnızca bu sonuçla biten son kararlardan, her biri farklı bir haktan; metin Anayasa Mahkemesinin karar özetidir:
- Murat Bingül, B. No: 2024/47733, 22/7/2026 (Adil yargılanma hakkı (ceza davaları)): Başvuru, başvurucu hakkında yürütülen ceza yargılamasında adil yargılanma hakkı ve diğer anayasal güvencelerin ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
- Alıreza Fırouzzare ve Shadı Ghorchıan, B. No: 2022/16176, 22/7/2026 (Özel hayata ve aile hayatına saygı hakkı): Başvuru, sınır dışı etme kararı verilmesi nedeniyle kötü muamele yasağının ve aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
- Tekin Polat, B. No: 2022/76956, 17/6/2026 (Mülkiyet hakkı): Başvuru, emniyet hizmetleri sınıfından genel idare hizmetleri sınıfına atama yapılması sonucu bedeli ödenen silahların iade edilmemesi nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Mukhammadtokhır Khakımov, B. No: 2022/12170, 17/6/2026 (Kötü muamele yasağı): Başvuru, sınır dışı etme kararı nedeniyle kötü muamele yasağı ile aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
- Mert Bala, B. No: 2021/6589, 6/5/2026 (Adil yargılanma hakkı (hukuk ve idare davaları)): Başvuru, maddi tazminat talebi miktarının artırılmasına ilişkin dilekçe dikkate alınmadan karar verilmesi ve istinaf kararının kesin olması nedeniyle mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
- Ömer Faruk Arınç, B. No: 2022/10298, 12/3/2026 (Maddi ve manevi varlığın korunması hakkı): Başvuru, kanser teşhisi konulan hastaya reçete edilen ilacın bedelinin Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından karşılanmasına yönelik olarak verilen ihtiyati tedbir kararının uygulanmaması nedeniyle maddi ve manevi varlığın korunması ve geliştirilmesi hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
Yıllara göre
Karar yılına göre bu sonuçla biten şikâyetler ve o yıl yayımlanan kararlarda incelenen bütün şikâyetler içindeki payı:
| Yıl | Bu sonuç | Bütün şikâyetler | Oran |
|---|---|---|---|
| 2013 | 3 | 232 | %1 |
| 2014 | 8 | 1.280 | %1 |
| 2015 | 11 | 1.756 | %1 |
| 2016 | 29 | 2.610 | %1 |
| 2017 | 109 | 2.710 | %4 |
| 2018 | 99 | 2.378 | %4 |
| 2019 | 74 | 2.270 | %3 |
| 2020 | 55 | 3.028 | %2 |
| 2021 | 55 | 1.587 | %3 |
| 2022 | 62 | 2.260 | %3 |
| 2023 | 40 | 2.615 | %2 |
| 2024 | 64 | 2.834 | %2 |
| 2025 | 126 | 3.673 | %3 |
| 2026 | 50 | 1.960 | %3 |
Diğer sonuçlar
- Açıkça dayanaktan yoksunluk (8.137 şikâyet)
- Başvuru yollarının tüketilmemesi (4.919 şikâyet)
- Süre aşımı (1.425 şikâyet)
- Konu bakımından yetkisizlik (862 şikâyet)
- İncelenmesine yer olmadığı (633 şikâyet)
- Başvurunun reddi (516 şikâyet)
- Zaman bakımından yetkisizlik (469 şikâyet)
- Kişi bakımından yetkisizlik (438 şikâyet)
- Anayasal ve kişisel önemin olmaması (158 şikâyet)
- İşlemden kaldırılma (137 şikâyet)